harir iti yamunā-puline rāsa-līlayā vraja-sundarībhiḥ saha viharantaṁ śrī-kṛṣṇaṁ dṛṣṭvā vimāna-sthāḥ svas-taruṇyo vivaśāḥ satyaḥ parasparaṁ ūcuḥ |
nava-ghanasya prathamodita-meghasyākṛtiḥ kāntis tad ivākṛtiḥ kāntir yasya saḥ |
hariḥ sarvāsām abhīṣṭa-pūraṇāt sarva-duḥkha-hartā sarva-cittādy-apahartā ca |
citraṁ mahad evāścaryam idaṁ yata eko’py asau sarvāsāṁ yatheṣṭa-kāmam apūraṁ prati-vadhū-dvayaṁ vīpsārthe’vyayī-bhāvaḥ |
madhyato madhye rāsotsave bhramatīty anvayaḥ |
kiṁ-bhūtaḥ ? tad-aṁse bhuja-mūle vilasantau bhujau yasya saḥ |
tathā vadhūś ca vraja-sundarī-rūpā kiṁ-bhūtā ? taḍidbhyo vidyudbhyo’py ujjvalā dīptā |
punaḥ kiṁ-bhūtā ? sakhyā nija-priya-savayasā dhṛtaṁ karāmbujaṁ yasyā sā |
prati-harid vayam iti pūrvavat avyayī-bhāvaḥ |
paśyety asya vākyārtha eva karma ||
komala-śaśikara-ramya-vanāntara-nirmita-gīta-vilāsa | tūrṇa-samāgata-vallava-yauvata-vīkṣaṇa-kṛta-parihāsa ||
jaya jaya bhānu-sutā-taṭa-raṅga-mahā-naṭa sundara nanda-kumāra | śarad-aṅgīkṛta-divya-rasāvṛta maṅgala-rāsa-vihāra ||dhruva||
gopī-cumbita rāga-karambita māna-vilokana-līna | guṇa-vargonnata-rādhā-saṅgata-sauhṛda-sampad-adhīna ||
tad-vacanāmṛta-pāna-madāhṛta valayī-kṛta-parivāra | sura-taruṇī-gaṇa-mati-vikṣobhaṇa khelana-valgita-hāra ||
ambu-vigāhana-nandita-nija-jana maṇḍita-yamunā-tīra | sukha-saṁvid-ghana pūrṇa-sanātana nirmala-nīla-śarīra ||
śārada-vidhu-vīkṣaṇa-madhu-vardhita-mada-pūra iṣṭa-bhajana-vallabha-jana-citta-kamala-sūra gopa-yuvati-maṇḍala-mati-mohana-kala-gīta mukta-sakala-kṛtya-vikala-yauvata-parivīta yoṣid-amala-netra-kamala-lobhi-daśana-māla kautuka-bhara-nirmita-khara-narma-vacana-jāla tan-niśamana-sāśru-nayana-bhīrubhir anunīta vallabha-jana-kheda-śamana-vibhrama-bhara-vīta śyāma-vimala-kānti-paṭala-dhūta-madana-lakṣa raktima-dhara-yoṣid-adhara-cumba-racana-dakṣa vigraha-pada-yauvata-mada-vīkṣaṇa-parilīna caṇḍima-dhara-bhakta-nikara-māna-bhuja-gavīna lola-gatibhir ārta-matibhir ābhiranabhidṛṣṭa puṣpa-guruṣu valli-taruṣu bhūriṣu paripṛṣṭa labdha-nalina-gandha-pulina-gopy-anukṛta-līla śaśvad-amita-raṅga-ramita-rādhika vara-śīla phulla-suṣama-vanya-kusuma-maṇḍita-dayitāṅga keli-talina-vaktra-nalina-bhṛṅgita-tad-apāṅga nirbhara-rati-vardhana-mati-nihnata-nija-deha prema-śaraṇa-vallabha-gaṇa-mānasa-kuśa-leha dṛṣṭa-vikala-rādha-nikhila-yauvata-parihūta bhūri-rudita-tat-tad-udita-vīthibhir abhibhūta viklava-tanu-gopa-sutanu-locana-padavīta cāru-hasana pīta-vasana kuṅkuma-bhara-pīta nandita-mati-yoṣa-yuvati-vāsasi viniviṣṭa tuṣṭi-racana-cāru-vacana-dhūta-hṛdaya-riṣṭa saṁmada-caya-phulla-hṛdaya-yauvata-tata-rāsa kunda-radanacāru-vadana-śobhita-mṛdu-hāsa dvi-dvi-yuvati-madhya-vasati-vardhita-ruci-kāmya labdha-lalitabhṛṅga-valita-campaka-tati-sāmya sva-sva-savidha-bodhi-vividha-veśa-yuvati-hṛdya śaṅkara-mukha-daivata-sukha-vardhi-naṭana-vidya mohita-śaśi-maṇḍala vaśi-khecara-muni-yoṣa kiṅkiṇi-yuta-nūpura-ruta-lambhita-paritoṣa saurabha-pura-miṣṭa-khapura-rañjita-madhurāsya suṣṭhu-mahita-gīta-sahita-yauvata-tata-lāsya viśva-karaṇa-dhairya-haraṇa-kāraṇa-kala-gāna raktibhir uparuddha-paśupa-bhīru-kalitama kūji-valaya-tāṇḍava-laya-ghūrṇita-sura-rāji komala-raṇa-ṣaṭpada-gaṇa-guñjita-bhara-bhāji tatra rahasi rāsa-mahasi sambhṛta-vara-śobha mauktika-śuci-susmita-ruci-sṛṣṭa-yuvati-lobha mārjita-rati-khinna-yuvati-maṇḍala-mṛdu-gaṇḍa prema-lalaha-kāma-kalaha-paṇḍita-bhuja-daṇḍa vibhrama-para-valgu-nakhara-cihnita-nava-vāma sauṣṭhava-yuta-kāntibhir uta kāma-manasi-kāma śīta-salila-keli-kalila-citta-yuvati-sikta dīvyad-acira-jāta-rucira-dīptibhir atirikta deva-vicita-puṣ puṣa-racita-vṛṣṭibhir abhivṛṣṭa prema-sarala-keli-tarala-gopa-sutanu-dṛṣṭa visphurad-ibha-nāyaka-nibha mañjula-jala-khela cañcala-kara-puṣkara-vara-kṛṣṭa-yuvati-cela ratna-bhavana-sannibha-vana-kuñja-vihita-raṅga rāga-nirata-yauvata-rati-cihna-vilasad-aṅga sandhṛta-naya nanda-tanaya sundara jaya vīra yāmuna-taṭa-maṇḍala-naṭa rāsa-racana-dhīra pāpāni mayi durgati-jayi-pāda-bhajana-leśa dhehi karuṇa dṛṣṭim aruṇa-locana nikhileśa ||
rambhorū-nikuramba-nirbhara-parīrambheṇa labdha-dyuter bibhrāṇasya taḍit-kadamba-vilasat-kādambinī-vibhramam | krīḍāḍambara-dhūta-jṛmbha-mathana-stamberamoru-śriyo rāsārambha-rasārthinas tava vibho vande padāmbhoruham ||
nānā-chandobhir anyatra ca śrī-kavi-caraṇair eva varṇito’sti, yathā—
śārada-śaśadhara-vīkṣaṇa-hṛṣṭaḥ parama-vilāsālibhir abhimṛṣṭaḥ | vallava-ramaṇī-maṇḍala-bhāvaḥ prollāsaka-kala-muralī-rāvaḥ ||
atha sakalābhir mada-vikalābhir niśi paribhūya svajanān bhūyaḥ | aviruvatībhir nava-yuvatībhir vihitoddeśaḥ sundara-veśaḥ ||
milita-mṛgākṣī-vāñchita-sākṣī- kṛta-parihāsaḥ sphīta-vilāsaḥ | tad amala-vāṇī-niśita-kṛpāṇī- dalita-nikāraḥ kalita-vikāraḥ ||
pramadottaralita-vallava-nārī- mukha-cumbana-parirambhaṇa-kārī | unnata-manasāṁ sudṛśāṁ māna- prekṣaṇataḥ kalitāntardhānaḥ ||
anukṛta-caritaḥ puline paritas taruṣu ca pṛṣṭaḥ kvāpi na dṛṣṭaḥ | yavati-camūbhis tvaritam amūbhir muhur anugītaḥ kutuka-parītaḥ ||
kākibhir ābhiḥ prārthita-saṅgaḥ prakaṭita-mūrtir dhṛta-rati-raṅgaḥ | kim api nigūḍha-ruṣā paripṛṣṭaḥ kalitottara-vidhir alam upaviṣṭaḥ ||
karuṇā-śīlaḥ khaṇḍita-pīlaḥ stavakita-līlaḥ kuvalaya-nīlaḥ | dhṛta-mṛdu-hāsaḥ prema-vilāsas tata-tanu-vāsaḥ kalpita-rāsaḥ ||
atha parikalpita-maṇḍala-bandhaḥ kusuma-śarāsana-vibhrama-kandaḥ | yuvatī-yuga-yuga-subhaga-skandha- nyasta-lasad-bhuja-daṇḍa-dvandvaḥ ||
aliparivīte māruta-śīte vara-saṅgīte bhuvanātīte | bhūṣaṇatāra-dhvani-parisāra- krānta-vanānte śaśi-ruci-kānte ||
madhyaga-madhyaga-madhupa-virāji- sphuṭa-campaka-tati-vibhrama-bhāji | rāse kṛta-rucir anta-sthāyī veṇu-mukhādhara-pallava-dāyī ||
stambhita-rākā-patir avikārān api sura-dārān madayann ārāt | kutukākṛṣṭaś ciram abhivṛṣṭaḥ sapadi vilūnaiḥ sura-taru-sūnaiḥ ||
atha kalpīkṛta-rajani-vihārī khastha-surāsura-vismaya-kārī | nija-nija-nikaṭa-sthiti-vijñāna- pramudita-ramaṇī-kṛta-saṁmānaḥ ||
nija-dṛg-bhaṅgī-kṣubhita-kuraṅgī- nayanāmaṇḍala-guru-kuca-saṅgī | keli-vilolaḥ pracala-nicolaḥ sveda-jalāṅkura-cāru-kapolaḥ ||
kumuda-yutāyāṁ taraṇi-sutāyāṁ salila-vinoda-pravalita-modaḥ | yuvati-nikāya-prokṣita-kāyaḥ śithilita-mālaḥ pulaka-karālaḥ ||
atha vanamālī vara-vipinālī- kuñja-niketana-vīkṣaṇa-śālī | jayati vihāri niśi maṇi-hārī vraja-taruṇī-gaṇa-mānasa-hārī ||
nata-jana-bandho jaya rasa-sindho vadanollasita-śrama-jala-bindo | tvam akhila-devāvali-kṛta-sevā- santatir adhamā vayam iha ke vā ||
jaya jaya kuṇḍala-yuga-ruci-maṇḍala- vṛta-gaṇḍa-sthala damitākhaṇḍala | dhṛta-govardhana gokula-vardhana dehi ratiṁ me tvayi mura-mardana ||
[stava-mālāyāṁ rāsa-krīḍāyāṁ]
lakṣmīṁ madhya-gatena rāsa-valaye vistārayann ātmanā kastūrī-surabhir vilāsa-muralī-vinyasta-vaktrendunā | krīḍā-tāṇḍava-maṇḍalena parito dṛṣṭena tuṣyad dṛśā tvāṁ hallīśaka-śaṅku-saṅkula-padā pāyād vihārī hariḥ || [padyā. 298]
vṛndāvane candana-vāta-śīte sa-candrikāyāṁ niśi sundarībhiḥ | kalinda-kanyā-puline’tiramye sa rāsa-lāsyotsavam ātatāna ||
[a.kau. 10.44]
kācid vīṇāṁ murajam aparā kāpi vaṁśīṁ dadhānā kācit tālaṁ kara-kisalaye tāla-dhāritvam āptā | cakre saṅgīta-kavi-racanāṁ rāsam āsādya kācid gānaṁ nānāmbara-parimalāmodam āviścakāra ||
[a.kau. 10.85]
athātra bīja-rūpāṇi śrī-bhāgavata-padyāni katicil likhyante, yathā—
rāsotsavaḥ sampravṛtto gopī-maṇḍala-maṇḍitaḥ | yogeśvareṇa kṛṣṇena tāsāṁ madhye dvayor dvayoḥ | praviṣṭena gṛhītānāṁ kaṇṭhe sva-nikaṭaṁ striyaḥ ||
yan manyeran nabhas tāvad vimāna-śata-saṅkulam | divaukasāṁ sadārāṇām autsukyāpahṛtātmanām ||
tato dundubhayo nedur nipetuḥ puṇya-vṛṣṭayaḥ | jagur gandharva-patayaḥ sastrīkās tad-yaśo’malam ||
valayānāṁ nūpurāṇāṁ kiṅkiṇīnāṁ ca yoṣitām | sa-priyāṇām abhūc chabdas tumulo rāsa-maṇḍale ||
tatrātiśuśubhe tābhir bhagavān devakī-sutaḥ | madhye maṇīnāṁ haimānāṁ mahā-marakato yathā ||
pāda-nyāsair bhuja-vidhūtibhiḥ sa-smitair bhrū-vilāsair bhajyan-madhyaiś cala-kuca-paṭaiḥ kuṇḍalair gaṇḍa-lolaiḥ | svidyan mukhyaḥ kavara-raśanā-granthayaḥ kṛṣṇa-vadhvo gāyantyas taṁ taḍita iva tā megha-cakre virejuḥ ||
uccair jagur nṛtyamānā rakta-kaṇṭhyo rati-priyāḥ | kṛṣṇābhimarśa-muditā yad gītenedam āvṛtam ||
kācit samaṁ mukundena svara-jātīr amiśritāḥ | unninye pūjitā tena prīyatā sādhu sādhv iti | tad eva dhruvam unninye tasyai mānaṁ ca bahv adāt ||
kācid rāsa-pariśrāntā pārśva-sthasya gadābhṛtaḥ | jagrāha bāhunā skandhaṁ ślathad-valaya-mallikā ||
tatraikāṁsa-gataṁ bāhuṁ kṛṣṇasyotpala-saurabham | candanālisam āghrāya hṛṣṭa-romā cucumba ha ||
kasyāścin nāṭya-vikṣipta-kuṇḍala-tviṣa-maṇḍitam | gaṇḍaṁ gaṇḍe sandadhatyā adāt tāmbūla-carvitam ||
nṛtyatī gāyatī kācit kūjan nūpura-mekhalā | pārśva-sthācyuta-hastābjaṁ śrāntādhāt stanayoḥ śivam ||
gopyo labdhvācyutaṁ kāntaṁ śriya ekānta-vallabham | gṛhīta-kaṇṭhyas tad-dorbhyāṁ gāyantyas taṁ vijahrire ||
karṇotpalālaka-viṭaṅka-kapola-gharma- vaktra-śriyo valaya-nūpura-ghoṣa-vādyaiḥ | gopyaḥ samaṁ bhagavatā nanṛtuḥ svakeśa- srasta-srajo bhramara-gāyaka-rāsa-goṣṭhyām ||
[bhā.pu. 10.33.3-16]
gopyaḥ sphurat-puraṭa-kuṇḍala-kuntala-tviḍ- guṇa-śriyā sudhita-hāsa-nirīkṣaṇena | mānaṁ dadhatya ṛṣabhasya jaguḥ kṛtāni puṇyāni tat-kara-ruha-sparaśa-pramodāḥ ||
[bhā.pu. 10.33.22]