Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 15
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 15.207
dagdhaṁ hanta dadhānayā vapur idaṁ yasyāvalokāśayā
soḍhā marma-vipāṭane paṭur iyaṁ pīḍātivṛṣṭir mayā |
kālindīya-taṭī-kuṭīra-kuhara-krīḍābhisāra-vratī
so’yaṁ jīvita-bandhur indu-vadane bhūyaḥ samāliṅgitaḥ ||quoted · lalita-mādhave
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
nanu so’yaṁ samṛddhimān sarveṣāṁ vipralambha-gatānāṁ sambhoga-gatānāṁ ca bhāvānāṁ phala-rūpa uktaḥ |
iti samadhikaṁ nāsti sukham iti |
sa eva tu sarvottamatvena darśitānāṁ vraja-devīnāṁ na sambhavati parakīyātvena paratantrāṇāṁ parityajya yadu-puraṁ gatena kathañcic cirāt kurukṣetre prāptenāpi jhaṭiti viyuktena punar aprāptatvena śrī-kṛṣṇena sadā virahiṇīnāṁ tatrāyogyatvāt |
tataḥ kathaṁ tāsāṁ sarvottamatvaṁ ? tad etad āśaṅkya tāsāṁ samṛddhimantaṁ gamayati—yathā lalita-mādhava iti |
tatra ceyaṁ kathā-paripāṭī—śrīmatyaś candrāvali-rādhādayas tāvad bhīṣmakādi-patnīnāṁ garbhajāḥ |
māyayaiva candrabhānv-ādi-gopa-patnī-garbhe sañcāritāḥ |
anyenānyena gopena vivāhaś ca tāsāṁ māyayaiva pratyāyitaḥ |
taṁ ca pratyāyya tena tena tāsāṁ rahaḥ-saṅgaḥ saṅkalpitānāṁ tādṛśīnāṁ tac-chayyādi-prāpaṇena vigamitaḥ |
śrī-kṛṣṇenāmūḥ saṅgamitāś ca ||
(18)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
dvārakāstha-nava-vṛndāvane viśvakarma-nirmitām indra-nīlamaṇi-mayīṁ śrī-kṛṣṇa-mūrtim eva sākṣāt prāptuṁ śrī-kṛṣṇaṁ manyamānā śrī-rādhā sānanda-camatkāraṁ nava-vṛndām āha—dagdham iti |
dagdhaṁ virahāgninā jvalitam api |
pīḍā akrūrāgamanād yā rukmiṇī-pāravaśyāntās tāsām ativṛṣṭiḥ |
indu-vadane ! he nava-vṛnde ! rukmiṇy-ādi-nāmabhiḥ sthāpitāḥ kumāritayaiva jñāpitāś ca |
tatra rukmiṇy-ādīnāṁ vivāhaś ca śrī-kṛṣṇena saha varṇitaḥ |
naraka-hṛtānāṁ ṣoḍaśa-sahasra-kanyānāṁ tathā rītiḥ kṛtā |
tatra satrājitāpi satyabhāmākhyā śrī-rādhā śrī-kṛṣṇāyopahārī-kṛteti |
na ceyaṁ kathā-kalpanā mayy eva kiṁ tv atrāsti cārṣaṁ pramāṇam |
yathā pādme dvātriśad-adhyāyyā prasiddhe kārttika-māhātmye—kaiśore gopa-kanyās tā yauvane rāja-kanyakāḥ iti |
skānda-prabhāsa-khaṇḍe ca gopy-ādiya-māhātmye paṭṭa-mahiṣīr uddiśya—ṣoḍaśaiva sahasrāṇi gopyas tatra samāgatāḥ iti |
tasmāc chrī-bhāgavate kurukṣetra-yātrāyāṁ vraja-devyaḥ paṭṭa-mahiṣyo yat parasparaṁ bhedena varṇitāḥ, tat khalu kalpa-bhedād eva mantavyam |
tad evaṁ sthite samṛddhimata udāharaṇaṁ śrī-rādhām adhikṛtya śrī-lalita-mādhava-padyenāha—dagdhaṁ hanta ity anena |
tad idaṁ padyaṁ satrājitārpitāyā api śrī-rādhāyā dvārakā-madhya-kalpita-vṛndāvane śrī-kṛṣṇena ca candrāvalī-saṅkocāt kiñcit kālaṁ saṅgopya rakṣitāyā dvārakā-nātho’yam asmākaṁ vraja-rāja-nandana ity ajānatyās tad-vana-stha-śrī-gopāla-pratimā-darśanena sa evāyam iti manyamānāyā vacanam ||
(18)