atha caturṇāṁ vipralambhānāṁ yathākramaṁ tāpa-śamakeṣu caturṣu sambhogeṣu pūrvarāga-tāpanir vāpakaḥ saṅkṣiptaḥ māna-tāpa-śamanaḥ saṅkīrṇaḥ |
sva-vrajān nirgata-pravāsa-nirvāpakaḥ sampanna iti krama uktaḥ |
tathā muhur varṇitasya duḥsaha-cira-vipralambhasya dhvaṁsakaḥ samṛddhimān vaktum apekṣate |
sa ca sādhvasa-vrīḍā-yuktāt saṅkṣiptād vyalīka-smaraṇa-yuktāt saṅkīrṇāt tat-tad-vyavadhāna-hīnāt sampannād apy adhikaḥ |
tathā hi saṅkṣiptasya pratyāsatty-aṅkura-mātra-mayatvād gāḍha-pratyāsatti-mayaḥ saṅkīrṇas tāvad viśeṣyataeva sampannas tu tato’pi viśeṣyate |
taptekṣu-dṛṣṭānta-gamyāt tasyāsvāda-viśeṣād atra svādādhikyaṁ hi gamyate |
āsvādya-guṇam atikramya kṣud-atiśaya-sthānīyo vipralambhaḥ khalv āsvāda-hetur bhavati |
kṣut-sthānīyatvād eva tad-dhetur bhavati cet kim uta kramād vṛddhiṁ prāptena rāgeṇa samavetaḥ pravāsaḥ |
gopīnāṁ paramānanda āsīd govinda-darśane | kṣaṇaṁ yuga-śatam iva yāsāṁ yena vinābhavat ||
[bhā.pu. 10.19.16]
tad evaṁ sampannasya tad-dvayād uttamatve siddhe tato’pi dūraga-cira-pravāsa-rūpa-vipralambhasya kṣut-sthānīyatādhikyāt samṛddhimatyā svāda-viśeṣaḥ spaṣṭa eveti pūrva-rāgādi-tāpopaśamaka-saṁkṣiptādimattayā tad-adhikatayā cāvaśyaṁ varṇanīya iti ca samṛddhiman-nāmānaṁ sambhogam āha |
ṛddhi-śabdas tāvat sampannatā-vācakaḥ |
tatra sam ity upasarge ādhikyam |
matup-pratyayasya praśaṁsātiśaya-nitya-yoga-pratyāyanaṁ tu tato’py adhikaṁ darśayati ||