Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.230-233
sādhāraṇyāṁ ratāv eva dhūmāyitatayā matāḥ |
jvalitās tu rati-premṇor dīptāḥ snehādi-pañcasu |
rūḍhe bhāve tathoddīptāḥ sudīptā mohanādiṣu
iyaṁ prāyikatā kintu śreṣṭha-madhyādi-bhārataḥ |
deśa-kāla-janādīnāṁ kvāpy eṣāṁ syād viparyayam
ādyā premāntimāṁ tatrānurāgāntāṁ samañjasā |
ratir bhāvāntimāṁ sīmāṁ samarthaiva prapadyate
ratir narma-vayasyānām anurāgāntimāṁ sthitim |
teṣv eva subalādīnāṁ bhāvāntām eva gacchati
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
iyaṁ sādhāraṇīty-ādy ukta-prakārā prāyikatā jñeyā |
tad idaṁ prācuryeṇaiva proktam ity arthaḥ |
kintu deśādīnāṁ śreṣṭhatvāditvāt kvacid viparyayo’pi syāt ||
ādyā sādhāraṇi ratir iti |
śrī-vraja-devīr atyanumodanātmikā ratir ity arthaḥ ||
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
tathā samañjasā-samarthayor api jāti-pramāṇādhikyāj jvalitā evocitety abhipretyāha—jvalitās tv iti |
atra samañjasātaḥ samarthāyāṁ ratau jvalitasya vaiśiṣṭyaṁ jñeyam |
tathā rateḥ sakāśāt premṇi ca |
yathā snehādi-pañcasu sneha-māna-praṇaya-rāgānurāgeṣu dīptā iti yathottaraṁ dīptavtvasya vaiśiṣṭyaṁ, tathā samañjasā-sambandhibhyas tebhyaḥ samarthā-sambandhiṣu śraiṣṭhyaṁ ca |
mohanādiṣv iti mohana-bheda-mādana-bhedeṣv ity arthaḥ ||
evam uktā vyavasthāpi na sārvatrikīty āha—iyam iti |
deśa-kāla-pātrādīnāṁ śreṣṭha-madhya-kaniṣṭhatvāt snehādāv api jvalitā ity evam |
atra deśa-kāla-janādīnām ity atrādi-śabdāt saṁsargo grāhyaḥ ||
uktānāṁ bhāvānām āśrayālambanaṁ niścinoti—ādyā sādhāraṇī premaivāntimo yatra tathābhūtāṁ sīmāṁ prapadyate, tena kubjādīnāṁ rati-premāṇau dvāv eva sthāyinau |
samañjasā anurāgāntām iti |
tena paṭṭa-mahiṣīṇāṁ rati-prema-sneha-māna-praṇaya-rāgānurāgāḥ sapta sthāyinaḥ ||
narma-vayasyānāṁ kokilādīnām ||