Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.227-229
kiṁ ca—
rāgānurāgatām ādau snehaḥ prāpyaiva satvaram |
mānatvaṁ praṇayatvaṁ ca kvacit paścāt prapadyate ||
ata evātra śāstreṣu śrūyate rādhikādiṣu |
pūrva-rāga-prasaṅge’pi prakaṭaṁ rāga-lakṣaṇam ||
sphuranti vraja-devīṣu parā bhāva-bhidāś ca yāḥ |
tās tarkāgocaratayā na samyag iha varṇitāḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
sphurantīti |
yathā rāsa-līlāyāṁ pūtanādy-anukaraṇāni |
tarkāgocarā iti |
jhaṭiti yoddhum asamarthā ity arthaḥ |
yatnena tu bodhituṁ śrī-vaiṣṇava-toṣaṇyāṁ pūrvaṁ hi tāsāṁ śrī-kṛṣṇāntardhāne unmāda evoktaḥ |
tatraiva vṛkṣeṣu pṛcchā taj-janmādi-līlā-gānaṁ ca tatra yā yā līlā gātum ārabdhā, tasyāṁ tasyām evonmādānugateḥ pūtanādi-hetukena śrī-kṛṣṇa-viṣayaka-bhayena pūtanādy-āveśāt pūtanādy-anukaraṇaṁ syāt tathā pratipadyate |
tataś ca tādṛśy unmāde sati svasmin iva śrī-kṛṣṇe yaḥ premā, sa evāśrayaḥ, tad-abhāve bhayādi-bhāvasyāpy asiddhiḥ syāt |
tad evaṁ śrī-vrajeśvary-anukaraṇaṁ ca, gopy ādade ity ādau, vaktraṁ vilīya bhaya-bhāvanayā sthitasya iti śrī-kuntī-vākyānusārān mātṛ-bhīta-śrī-dāmodarābheda-bhāvanāmayatvenaiva |
kintu, śrī-dāmodarasyānuvartanābhāvāt tatra mātr-anukaraṇaṁ na jātaṁ, tad-anuvartanāt tasyās tad-anukaraṇaṁ jātam iti viśeṣe karaṇam avagantavyam |
evan anyatrāpi ||
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
sthāyi-bhāvam upasaṁharan prema-snehādāv ukta-kramo naikāntika ity āha—kiṁ ceti |
rāgaḥ kartā ādau prathamata evodbhūya anurāgatāṁ prāpya snehaḥ san mānatvaṁ praṇayatvaṁ ca prāpnoti |
pūrva-rāga-prasaṅge’pīti māna-praṇayādy-āvirbhāvaṁ vinaivety arthaḥ |
rāga-lakṣaṇaṁ, yathā—
tārābhisāraka caturtha-niśā-śaśāṅka kāmāmbu-rāśi-parivardhana deva tubhyam | argho namo bhavatu me saha tena yūnā mithyāpavāda-vacasāpy abhimāna-siddhiḥ ||
[padyā. 179, u.nī. 14.128]
parā bhāva-bhidā iti |
yathā rāsa-līlāyāṁ pūtanādy-anukaraṇādīni sādhāraṇyāṁ ratāv eva, na tu sāmañjasya-samarthayoḥ |
tābhyāṁ sakāśāt tasyā jāti-pramāṇayor alpatvāt dhūmāyitā evociteti bhāvaḥ, kintu sādhāraṇyā api rateḥ prema-daśāyāṁ jāty-alpatve pramāṇadhikyāt ||