Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.215-216
yathā (10.47.19)— / atha pratijalpaḥ—
dustyaja-dvandva-bhāve’smin prāptir nārhety anuddhatam |
dūta-sammānanenoktaṁ yatra sa pratijalpakaḥ ||
priya-sakha punar āgāḥ preyasā preṣitaḥ kiṁ
varaya kim anurundhe mānanīyo’si me’ṅga |
nayasi katham ihāsmān dustyaja-dvandva-pārśvaṁ
satatam urasi saumya śrīr vadhūḥ sākam āste ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
tad evaṁ māna-bhaṅgyā pratyākhyānam |
kvacid antardhāya punar āgataṁ bhramaraṁ prati kalahāntaritā bhaṅgyā prāha—priya-sakheti |
punar āgāḥ āgatavān asi |
tatra ca preyasā preṣitaḥ kim āgatavān asi ? anurundhe anuruṇatsi kāmayasa ity arthaḥ |
atha mathurāṁ prati svanayanodyataṁ tam utprekṣya pratyācaṣṭe—nayasīti |
dustyajaṁ dvandvaṁ mithunībhāvo yasya tasya pārśvam |
kathaṁ dustyaja-dvandvatvaṁ ? tatrāha—satatam iti |
yā khalu rekhā-rūpā śrīs tad-urasi dṛśyate, sā rātrau ramā bhavatīti bhāvaḥ |
atra ca spaṣṭaṁ lakṣaṇam ||
(199)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
athonmādena tatraiva bhramantam api taṁ bhramaram ananusandhāya kṣaṇam antarhitaṁ vā tam apaśyantī sakhedaṁ parāmamarśa hanta hanta mama tīkṣṇayā girā santaptenānena dūtena mathurāṁ gatenāvedita-sarva-vṛttāntaḥ śrī-kṛṣṇo mām upekṣāñcakre iti kalahāntarita-daśāṁ prāptā premāmbudhinā sad-guṇa-maulinā mat-kāntena punar api sa eva preṣito dūto’trāyātv iti tad-vartma nirīkṣamāṇā akasmāt taṁ vilokya sādaram āha—he priya-sakha ! mat-priyasya sakhe, punar āgāḥ mad-vāk-śara-tāḍito’pi sva-sādguṇyena mad-aparādham agaṇayitvaiva āgāḥ |
āṁ jānāmi preyasā mayy atipremavatā mad-aparādha-koṭīr agaṇayatā tenaiva kiṁ preṣitaḥ ? tarhi varaya vṛṇu kim anurundhe anuruṇatsi kāmayase ity arthaḥ |
yad vā, kam anurodhaṁ te sampādayāmīty arthaḥ |
tava mathurā-gamanam eva vṛṇomīti ced yāmi mathurām ity uktvāpi punaḥ pura-strī-veṣṭitaṁ taṁ tatra paśyantyā me’vaśyaṁ māno bhaviṣyatīti parāmṛśyāha—nayasīti |
dustyaja-dvandvaṁ mithunībhāvo yasya tasya pārśvam |
nanv ekākī sa tatra vartat iti sa-śapathaṁ bravīmīti |
tatrāha—he saumya ! ārya-buddhir asīti bhāvaḥ |
śrīr eva vadhūḥ sākaṁ sahaiva |
tatrāpi satataṁ tatrāpy urasi puruṣāyitatveneti bhāvaḥ |
ayam arthaḥ—śriyo devītvena nānā-rūpa-dhāritva-śakteḥ śrī-kṛṣṇo yadā anyāḥ strīḥ sambhukte tadā svarṇa-rekhā-rūpaiva tad vakṣasi tiṣṭhati |
yadā tvam anyāh striyo nāyānti tadā rekhā-rūpatāṁ tyaktvā prakaṭam eva yuvatir bhūtvā taṁ ramayatīti |
atrāpi spaṣṭā lakṣaṇa-saṅgatiḥ ||
(199)