Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.175-176
harer yatra sa-kāntasya vikṣobha-bhara-kāritā |
premoru-sampad-vikhyāta-kāntātiśayitādayaḥ ||
rādhikā-yūtha evāsau modano na tu sarvataḥ |
yaḥ śrīmān hlādinī-śakteḥ suvilāsaḥ priyo varaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
kiṁ ca, harer iti |
sa-kāntasya kāntābhiḥ sahitasya |
premeti premoru-sampad-vikhyātā yāḥ kāntās, tābhyaḥ |
tā atikramya yā atiśayitā premādhikyaṁ, sāpy asya lakṣaṇam ity arthaḥ |
ādi-grahaṇād anye’pi saṅkhyātītā guṇās tal-lakṣaṇatvena vartanta ity unneyam ||
(160) kutrāsau dṛśyate ? tatrāha—rādhikā-yūtha eveti |
madhu-sneham ārabhya paramotkarṣa-darśitatvāt |
pūrva-granthasya ca ṭīkāyāṁ—tatrāpy ekāntināṁ śreṣthā govinda-hṛta-mānasāḥ [bha.ra.si. 1.2.58] ity atra na vayaṁ sādhvi sāmrājyaṁ [bhā.pu. 10.83.41] ity asya vyākhyāne śrī-bhāgavata-saṁmatyā viśeṣataḥ śrī-rādhāyāṁ ca darśitatvāc ca |
pūrṇāḥ pulindya [bhā.pu. 10.21.17] ity anena hy etasyaika-vākyatayā dṛśyate |
ubhayatra śrī-śabdena śrī-rādhikaivocyate |
anya-hari-pada-parityāgena tat-pada-śrī-sambandha-parityāga-prāpteḥ |
pūrṇāḥ pulindya ity-ādika-vacana-samaye śrī-rukmiṇyā aprasiddhyā tad-aprāpteś ca |
śrī-rādhāyāḥ saubhāgyādhikyaṁ śrī-vraja-devībhiḥ svayam eva darśitam—anayārādhito nūnaṁ [bhā.pu. 10.30.28] ity-ādinā |
śrī-rādhātvaṁ cāsyā, rādhā vṛndāvane vane iti mātsyadi-prāmāṇyenāvagatam eva |
vyaktaṁ coktaṁ bṛhad-gautamīye—
devī kṛṣṇamayī proktā rādhikā para-devatā | sarva-lakṣmī-mayī sarva-kāntiḥ sammohinī parā || iti |
ṛk-pariśiṣṭe ca—rādhayā mādhavo devo mādhavenaiva rādhikā, vibhrājante janeṣv ā iti |
atha prastutam anusarāmaḥ—yaḥ śrīmān ity atra hlādinī-śakteḥ suvilāsaḥ parama-vṛtti-rūpas tāvad bhagavad-bhāva-mātram |
tatrāpi priyo madhurākhyo mahā-bhāva-paryantas tatrāpi modano’yaṁ vara ity arthaḥ ||
(161)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
modanasyānubhāvān vadann eva tal-lakṣaṇam āha—harer iti |
yatra modane vidyamāne sati sa-kāntasya kāntābhiḥ sahitasya premaiva urur mahatī sampat, tathā khyātāḥ prasiddhā yāḥ kāntāś candrāvalyādayas tābhyo’tiśayitā paramotkarṣaḥ |
ādi-śabdād anye’pi tad-viruddha-jana-vijñātā bahavo vartanta ity arthaḥ |
sarvataḥ sarvatra candrāvalyādāv apīty arthaḥ |
hlādinī-śakteḥ suvilāsaḥ parama-vṛtti-rūpaḥ premā bhakta-mātra-vṛṭtitvāṁśena tatrāpi priyo madhura-rasa-sthāyitayā priyā-jana-vartitvāṁśena tatrāpi śrīmān mahā-bhāvo gopī-mātra-vartitvāṁśena |
tatrāpi varaḥ śrī-rādhā-yūtha-vartitvāṁśenety arthaḥ ||
(160-161)