Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.148
yathā vā—
ko’yaṁ kṛṣṇa iti vyudasyati dhṛtiṁ yas tanvi karṇaṁ viśan
rāgāndhe kim idaṁ sadaiva bhavatī tasyorasi krīḍati |
hāsyaṁ mā kuru mohite tvam adhunā nyastāsya haste mayā
satyaṁ satyam asau dṛg-aṅganam agād adyaiva vidyun-nibhaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
atra tātkālikīm api kṛṣṇa-saṅgatim utkaṇṭhayā vismṛtāṁ vidhāya pṛcchantyāḥ sakhyāḥ sakhyā saha praśnottara-mayaṁ vacanam udāharaṇam āha—ko’yam iti |
tatra ko’yam iti, rāgāndha iti, hāsyam iti, mohite iti, satyaṁ satyam iti cārabhya tat-tad-vacanaṁ jñeyam |
tatra kim idam ? iti kim idaṁ brūṣe ? ity arthaḥ |
adhunā sampraty eva nyastā ānīya samarpitā ||
(136)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
ekāṁśenānurāgam uktvā sarvāṁśenāpi taṁ vaktum āha—yathā veti |
kadācit kṛṣṇa-kathopakrame’tyutkaṇṭhāvatī śrī-rādhā anurāga-nāmnaḥ sthāyino hṛdi samyag-udaye sati lalitayā saha saṁlapati—ko’yaṁ kṛṣṇa iti |
kṛṣṇa ity akṣara-dvayī yasya saṁjñā so’yaṁ ka iti praśnaḥ |
nanu yaḥ sa bhavatu, kiṁ te praśnena ? ity āha—yaḥ karṇam ekam eva, na ca dvau karṇau viśan praviśanena, na tu praviśya mama dhṛtiṁ viśeṣeṇodasyati sāmastyenaiva lumpati |
na jāne netraṁ praviśan me kiṁ kariṣyati ? ato’yaṁ jñātum arha iti dhvaniḥ |
tasmāt sakāśāt svīya-kula-dharmasya rakṣaṇe yuktiś cintanīyety anudhvaniḥ |
lalitāha—he rāgeṇātyutkaṇṭhayāndhe ! kim idaṁ ? tvam idaṁ kiṁ brūṣe ? ity arthaḥ |
taṁ kiṁ tvaṁ na paricinoṣīti bhāvaḥ |
nanu satyaṁ vacmi nāhaṁ paricinomi ? ity ata āha—sadety ādi |
śrī-rādhā prāha—hāsyaṁ mā kurv iti |
asambhava-vacanasya hāsya eva paryāpter iti bhāvaḥ |
lalitāha—he mohite iti |
atitṛṣṇayeva tvam adhunā lupta-jñānīkṛteti bhāvaḥ |
nanu tarhi tvam eva smāraya ! ity ata āha—tvam ity-ādi |
adhuneti, kāla-vilambo’pi na jāta iti bhāvaḥ |
tatrāpi mayaiva, na tv anya-jana-dvārā |
tatrāpy asya hasta eveti sambhogādikam api kāritam iti bhāvaḥ |
śrī-rādhā prāha—satyaṁ satyam iti |
tvayā sādhu smāritāsmīti bhāvaḥ |
nanu tarhi kathaṁ na paricinomīty apalapasi ? tatrāha—adyaiva maj-janma-madhya iti bhāvaḥ |
tatrāpi vidyun-nibho’tisūkṣma-kṣaṇa-mātram eva |
tatrāpi dṛśor aṅgaṇam evāgāt, na tu samyag-antaram iti kathaṁ samyak paricetuṁ prabhavāmīti bhāvaḥ ||
(136)