Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.140
yathā—
dhatte drāg anupādhi janma vidhinā kenāpi nākampate
sūte’tyāhita-sañcayair api rasaṁ te cen mitho vartmane |
ṛddhiṁ sañcinute camatkṛti-karoddāma-pramodottarāṁ
rādhā-mādhavayor ayaṁ nirupamaḥ premānubandhotsavaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
dhatta iti |
atrāhāryatvādikaṁ sphuṭam eva |
ika">anupādhi iti vināpi śravaṇādi-lakṣyam ity arthaḥ |
tādṛśam api janma drāg eva dhatte, na tu kausumbhavat tad-aṁśa-krameṇety arthaḥ |
yaś citte sajjati drutam [14.136] ity atra citta-vyañjanāyā eva drutatvam uktaṁ, na tu rāgotpattir iti bhedaḥ |
vidhinā kenāpi nākampata iti |
kampanam atra sthāne sthitasyaiva kiñcid āndolaḥ |
tatra ca-śabdenātra īṣad apīti vyajyate, tac-ceṣṭatvam atra nātivyaktam eva |
tad uktaṁ, na jñāyeta yathā [14.137] ity-ādi |
tato nākampate iti kausumbha-rāgavad asya kampā-sambhāvanāpi na jāyata ity arthaḥ |
tatra dṛṣṭānta-pakṣe dvayos tayo rāgayor loke tad-rūpatā dṛṣṭair asambhāvanā-sambhava-viṣayatvam |
dārṣṭāntike pūrvatra taṭāsthatāyā, uttaratra svādhīna-bhartṛkatāyā vyakter iti bhāvaḥ |
atyāhitaṁ mahā-bhītiḥ karma-jīvānapekṣi ca ity amaraḥ |
te atyāhita-saṁjñayā mitho vartmane vartma prāpayituṁ cet, tadā tair api samāsvādaṁ sūte |
“te cen mitho lambhakāḥ” iti vā pāṭhaḥ ||
(128)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
nāndīmukhyā rāga-lakṣaṇaṁ paripṛṣṭā paurṇamāsī tāṁ praty āha—dhatta iti |
anupādhy upādhiṁ vinaiva janma dhatta ity ananya-sāpekṣatvam |
kenāpi prakāreṇa vijātīya-bhāvam-milanenāpīty arthaḥ |
ā īṣad api na kalpate, sthāne sthita eva spandanam api nāpnotīty ahāryatvam |
atyāhita-sañcayair guru-janādi-nibandhana-bhaya-kaṣṭa-samūhair api rasam āsvāda-viśeṣam eva, tena na tu kam apy udvegam ity arthaḥ |
te’tyāhita-sañcayā yadi mitho vartmane paraspara-vartma prāpayituṁ bhavantīti rāga-sāmānya-lakṣaṇam uktam |
atyāhitaṁ mahā-bhītiḥ ity amaraḥ |
ṛddhiṁ sañcinute iti sadā kānti-vṛddhir uktā ||
(128)