Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.131
← 14.129-13014.132 →
tatra nīlimā— / tatra nīlī-rāgaḥ—
vyaya-sambhāvanā-hīno bahir nātiprakāśavān |
sva-lagna-bhāvāvaraṇo nīlī-rāgaḥ satāṁ mataḥ |
yathāvalokyate caiṣa candrāvali-mukundayoḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
tad evaṁ dṛṣṭānto vivṛtya tad-dharmābhyāṁ dārṣṭāntikaṁ lakṣayati—tatra nīlī-rāga ity-ādinā |
atra varṇātmaka-nīlī-rāga-sāmyena raty-ātmaka-nīlī-rāgaṁ lakṣayati—vyayeti |
vyaya-sambhāvanā-hīnatvenātra rāgatā-hetu-dharma-gata-vyayo niṣidhyate |
ato na prema-lakṣaṇena sāṅkaryam |
bahir nātiprakāśavān iti vakṣyamāṇa-śyāmā-rāgādi-vyavacchedārtham |
sva-lagna-bhāvāvaraṇa iti |
varṇa-pakṣe varṇāntaram |
rati-pakṣe mānādi |
evam evaṁbhūto duḥkhe’pi sukha-bhāvano yaḥ pūrvokto rāgākhyaḥ praṇayotkarṣaḥ sa nīlī-rāga iti prakaraṇodyojanīyam ||
(119)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
varṇātmaka-nīlī-rāga-sāmānyenaiva premātmaka-nīlī-rāgaṁ lakṣayati—vyayeti |
nīlī-rāga iti nīlī-rāga ity arthaḥ |
vyayasya sambhāvanayāpi rahitaḥ sañcāri-bhāvenāpakartum aśakya ity arthaḥ |
sarvathā dhvaṁsa-rahitaṁ saty api dhvaṁsa-kāraṇe iti prema-lakṣaṇe dhvaṁsa-kāraṇaṁ sañcāri-bhāva-vyatiriktaṁ dharmāpekṣādikam eva vyākhyātaṁ sañcāri-bhāvānāṁ sahakāritvena sthāyi-dhvaṁsakatvāyogād atas tatra nāsya sāṅkaryaṁ śakyam |
bahir nātiprakāśavān iti śyāmā-rāga-vyavacchedārtham |
dārṣṭāntika-pakṣe ghṛta-snehasya svataḥ svādutātiśayābhāvāt tad-utthasya rāgasyāpi prakāśātiśayābhāvaḥ |
sva-lagna-bhāvāvaraṇa iti dṛṣṭānte bhāvo varṇāntaraṁ dārṣṭāntike īrṣyādiḥ ||
(119)
← 14.129-13014.132 →