Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.110
yathā—
svarūpaṁ praṇayasyāsya viśrambhaḥ kathito budhaiḥ |
viśrambho’pi dvidhā maitraṁ sakhyaṁ ceti nigadyate ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
punaḥ praṇayasya janma vivṛṇoti—svarūpam iti |
svarūpaṁ kāraṇam |
ayam arthaḥ—viśrambhaṁ dadhāna [u.nī. 14.98] iti yad uktaṁ tatra khalu viśrambhasya cāṁśena upādānatvaṁ mataṁ, na tu nimittatvam |
yathā haritāle hiṅgulāṁśa-praveśena camatkāra-rāga-viśeṣo bhavati, tathātrāpi praṇayākhya iti |
yac ca pūrva-granthe—
prāptāyāṁ sambhramādīnāṁ yogyatāyām api sphuṭam | tad-gandhenāpy asaṁspṛṣṭā ratiḥ praṇaya ucyate || ity uktam |
[bha.ra.si. 3.3.108]
tat tu lakṣaṇam iti dvayor ekam eva pratipādyaṁ jñeyam |
atha viśrambhasya bheda-dvayaṁ bruvan tad-abheda-vivakṣayā praṇayasyāpi tad abhipraiti—viśrambho’pīti ||
(100)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
nanu viśrambhaṁ dadhāno māna eva praṇaya [u.nī. 14.98] iti nirucyate cet, katham agre vakṣyate janitvā praṇayaḥ snehāt kutracin mānatāṁ vrajed [u.nī. 14.119] iti ? satyam |
tarhi praṇayasya pṛthag eva lakṣaṇaṁ kāryam ity āha—svarūpam iti |
tena mānāt pūrva-bhūmikā uttara-bhūmikā vā praṇayo’stv ity atra na vivāda iti bhāvaḥ ||
(100)