Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.75-76
yathā uddhava-sandeśe (50)—
kṛcchrāt sahiṣṇutā yatra sa tu madhyama ucyate ||
avitatham asau kiṁ drāghīyān gamiṣyati vāsaraḥ
sumukhi sa niśārambhaḥ kiṁ vā sameṣyati maṅgalaḥ |
smita-mukha-śaśī go-dhūlibhiḥ karambita-kuntalaḥ
kṣapayati dṛśām ārtiṁ yatra vrajeśvara-nandanaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
drāghīyān iti |
dīrgho’sau vāsaraḥ kim avitathaṁ satyam eva gamiṣyatīti yad brūṣe tat kiṁ satyam ? ity arthaḥ |
maṅgalatvam eva darśayati—smita-mukheti |
tatra tasya darśana-mātreṇa sva-mukhaṁ vyañjitam, na tu svaṁ prati prema-viśeṣaḥ |
tatas tad-audāsīnya-rūpe dhvaṁsa-kāraṇe saty api tasmiṁs tu svāsaktyā premāpi vyañjitaḥ ||
(68)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
kācit sva-sakhīṁ praty āha |
avitathaṁ satyam eva kim asau gamiṣyati iti brūṣe, tat satyam evety arthaḥ |
drāghīyān atidīrgho niśārambhaḥ sa maṅgala iti vāsarasyāmaṅgalatvaṁ sūcayati |
atra prahara-catuṣṭayasya sthūla-kālasya kṛcchreṇa sahyamānatva-bhāvenaiva premṇo madhyamatva-vyañjikā |
atra dvitīya-pade, yadi punar asāv ātmā tāvan na yāsyati hanta me, tathā caturtha-pade sumukhi sadrśām ārtiṁ kṛṣṇas tadā kṣapayiṣyati ity ukte satya-sahiṣṇutvena prauḍhatvam eva syāt |
yathā vidagdha-mādhave—
nālīkinīṁ niśi ghanotkalikām aśaṅkaṁ kṣiptvāvṛtīr atanu-vanya-gajaḥ kṣuṇatti | atrānurāgiṇī cirād udite’pi bhānau hā hanta kiṁ sakhi sukhaṁ bhavitā varākyāḥ ||
[vi.mā. 3.13]
atra vrajeśvarasya nandana ity anena tasya para-puruṣatvāt tad-āsaktyā loka-dharma-nindā-rūpe dhvaṁsa-kāraṇe saty api prīter dhvaṁsābhāvaḥ prema-lakṣaṇaṁ jñeyam ||
(68)