Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.56-57
pūrvasyāṁ sva-sukhāyāpi kadācit tatra sambhavet ||
iyam eva ratiḥ prauḍhā mahābhāva-daśāṁ vrajet |
yā mṛgyā syād vimuktānāṁ bhaktānāṁ ca varīyasām ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
patnī-bhāva [u.nī. 14.48] ity atra yad uktaṁ tad api punar vyanakti—pūrvasyām ity ardhena |
pūrvasyāṁ samañjasāyām udyamaḥ sambhaved ity anvayaḥ ||
(50) iyam eveti samarthaiṣety arthaḥ |
pūrvasyām ity uktatvāt samarthāyā eva prakṛtatvaṁ gamyate |
mṛgyaiva na tu prāpyā |
tan-mārgaṇa-paripāṭīnāṁ durbodhatvāt |
tat-paripāṭī hi tādṛśa-bhāva-mādhurīṇāṁ krameṇānubhavaḥ |
eṣāṁ tu mahima-jñānam eva, na tu tad-anubhavaḥ |
āstām anyeṣāṁ śrīmad-uddhavasyāpi mahima-jñānam eva vyajyate—aho yūyaṁ sma pūrṇārthāḥ [bhā.pu. 10.47.23] ity-ādi tad-vākyena |
tad-anubhavārtham eva hi—āsām aho ity-ādinā prārthitam |
tad-anubhave sati tāsām iva tasyāpi rodanādikaṁ varṇyate |
sarveṣām api tad-anubhave ca bhaktānāṁ pañcavidhatvaṁ bādhyeta ||
(50b, 51)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
pūrvasyāṁ samañjasāyāṁ |
kadācid iti na tu sarvadety arthaḥ |
tena śrī-rukmiṇyāḥ patrīśravaṇa-mātreṇaiva dvārakāto vidarbhāgamanaṁ śrī-satyabhāmāyāḥ kṛte pārijātānyanam ity-ādi līlā-vyañjita-tad-vaśīkāro’pi dṛṣṭa eva |
evaṁ ca sādhāraṇyā rateḥ sākṣād-darśana-janya-sambhoga-tṛṣṇaiva hetuḥ |
rateḥ svabhāvāt śrī-kṛṣṇasya kubjā-gṛha-gamanasya jñāpya īṣad vaśīkāro durbhagedam ayācata [bhā.pu. 10.48.8] iti śrī-śukokti-jñāpyaḥ sarvathā vaśīkārābhāvaś ca tathā samañjasāyā hetur nisargaḥ sambhoga-tṛṣṇā ca śrī-śukokti-jñāpyo vaśīkāro’vaśīkāraś ca tatra tatra sāmañjasye patnītvābhimāna eva liṅgaṁ, tathā samarthāyā rateḥ svarūpam eva hetus tasyātiprābalyāt sambhoga-tṛṣṇāyā api ratimayīti bhāvaḥ |
na pāraye’haṁ [bhā.pu. 10.32.22] iti, āsām aho [bhā.pu. 10.47.61] iti, nāyaṁ śriyo’ṅga u nitānta-rateḥ [bhā.pu. 10.47.60] ity-ādi śrī-kṛṣṇādara-śukādy-ukti-jñāpya-sarvathaivātivaśīkāra eva tatra tatra sāmarthye, yā mābhajan durjara-geha-śṛṅkhalāḥ saṁvṛścya [bhā.pu. 10.32.22] iti, yā dustyajam svajanam ārya-pathaṁ ca hitvā [bhā.pu. 10.47.61] iti, rāgeṇaivārpitātmāno loka-yugmānapekṣitaḥ [u.nī. 3.17] ity-ādi-vacana-vyaṅgyaḥ parakīyātvābhimāna eva liṅgam iti prakaraṇārtha-saṅkṣipyokteḥ ||
(50b, 51)