Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.40-41
atha ubhaya-niṣṭham—
tat syād ubhaya-niṣṭhaṁ yat svarūpaṁ kṛṣṇa-subhruvoḥ ||
sahacari harir eṣa brahma-veśaṁ prapannaḥ
kim ayam itarathā me vidravaty antarātmā |
śaśadhara-maṇi-vedī sveda-dhārāṁ prasūte
na kila kumuda-bandhoḥ kaumudīm antareṇa ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
na vyākhyātam.
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
śrī-kṛṣṇa-subhruvor dvayor eva svarūpaṁ yugapad yatropalabhyata iti śeṣaḥ ||
sūrya-pūjā-prasaṅge brāhmaṇa-veṣa-dhāriṇaṁ śrī-kṛṣṇam ālokya tat-kālam avijñāta-tattvāpi tad-darśana-jena svīya-raty-udbhavenaiva taṁ śrī-kṛṣṇam anumimānā śrī-rādhā lalitāṁ praty āha—sahacarīti |
brahma-veśaṁ brāhmaṇa-veṣam |
nanu kena prakāreṇa brāhmaṇa-veṣam apy enaṁ śrī-hariṁ niścinoṣi ? ity ata āha—kim ayam ity-ādi |
anyathānupapattir evātra pramāṇam iti bhāvaḥ |
etena kṛṣṇa-niṣṭhaṁ svarūpam abhivyaktam |
lalanā-niṣṭhaṁ svarūpam api tadaivābhivyaktam |
arthāntara-nyāsena spaṣṭīkṛtam—śaśadhareti |
candrakānta-maṇi-nirmitā vedī candrasya jyotsnāṁ vinā na svidyatīti |
atra candra-niṣṭhaṁ svarūpam āhlādakatvaṁ prakāśa-śaityayoḥ sāhityaṁ ca |
tac ca sarva-vastu-gatam evātaś candrakānta-maṇāv api dṛṣṭam |
svedas tu candrakānta-maṇi-niṣṭham eva svarūpam, anyatra mṛt-pāṣāṇādiṣu tad-adarśanāt |
sa ca svedaś candraṁ vinā candrakānta-maṇer anyatra na bhavati |
candrakānta-maṇeś candra-mātra-drāvya-svarūpatvaṁ yathā, tathā ca candrakānta-drāvakatva-lakṣaṇaḥ svarūpa-viśeṣaś candrasyāpy aṅgīkartavya iti candrakānta-candrayor ubhaya-niṣṭha-svarūpam iva gopī-kṛṣṇayor ubhaya-niṣṭhaṁ svarūpaṁ kṛṣṇa-niṣṭha-lalanā-niṣṭhābhyāṁ svarūpābhyāṁ pṛthag evāvagantavyam |
ata eva bheda-trayaṁ kṛtam |
tathā hi—saj-jana-mātra-rati-dāyakatvaṁ kṛṣṇa-niṣṭhaṁ svarūpaṁ, adṛṣṭāśrutasyāpi kṛṣṇasya sphūrtimattvaṁ lalanā-niṣṭhaṁ svarūpam |
śrī-kṛṣṇa-darśana-mātraṁ drautyātiśayakatvaṁ gopī-kṣobhātiśaya-kāritvaṁ ceti dvayam ubhaya-niṣṭha-svarūpam |
kiṁ ca, candraṁ prāpya kumuda-candrakānta-cakora-samudrādayaḥ praphullatva-dravatva-rasāsvāda-samucchūnatvādi-dharmavanto bhavanti |
tathā candro’pi tān prāpya tat-tad-dharma-prado bhavati |
evaṁ gopī-jana-viśeṣa-śrī-kṛṣṇa-sāhityād ubhaya-niṣṭha-svarūpasya bahu-bhedakaṁ tāratamyaṁ jñeyam |
atra svarūpasya bheda-trayaṁ taṁ ca jñāna-vyutpatty-artham eva kṛtam |
vastutas tu lalanā-niṣṭha-svarūpam ekam eva vraja-devīṣu vivakṣitaṁ, tad eva nisargād utkṛṣyate |
anyad dvayaṁ tūddīpanatve eva paryāpnoti ||
(35)