Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.11
tatra śabdād, yathā vidagdha-mādhave (1.34)—
ekasya śrutam eva lumpati matiṁ kṛṣṇeti nāmākṣaraṁ
sāndronmāda-paramparām upanayaty anyasya vaṁśī-kalaḥ |
eṣa snigdha-ghana-dyutir manasi me lagnaḥ sakṛd vīkṣaṇāt
kaṣṭaṁ dhik puruṣa-traye ratir abhūn manye mṛtiḥ śreyasī ||quoted · yathā vā, tatraiva (2.9)—
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
ekasyeti |
atrāyaṁ tatratya-prabandhaḥ--rādheyaṁ prathamaṁ kṛṣṇa-nāma-mātraṁ śrutvā parama-madhuratvenānubhūya tan-nāmani ratim uvāha |
tataś ca vaṁśī-nādaṁ parama-madhuratvenāsvādya tad-vādini ratim uvāha |
tataś ca kṛṣṇākāraṁ citraṁ netrābhyāṁ tathā sakṛd evāsvādya tad-bhedena tasmin ratim uvāha |
tatra yadyapi trīṇy api tāni svāśrayaṁ śrī-kṛṣṇam eva sphorayitvā ratim udbhāsayāmāsuḥ, tat-sphūrty-asambhave sā na sambhavet, vakṣyate cāntika eva lokottara-padārthānām [u.nī. 14.16] iti, tathāpi tad-eka-sphūrtāv api tat-tritayo manasyaikaika-rūpye’pi pṛthak pṛthak anubhavād eka-vastutvaṁ na pratītim ity ata eva jñeyam |
kaccid eka-jātitvaṁ syād iti vitarkāt |
ata āha—puruṣa-traye ratir abhūd iti |
prathamaṁ tāvat para-puruṣe ratir evāyogyā, kim uta tat traye ? tasmāt mṛtir eva śreyasī iti mṛtiṁ vinā duṣparihareyaṁ ratiḥ dhik-kāriṇy eveti bhāvaḥ ||
(10)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
na kevalaṁ tat-kartṛka eva śabdaḥ kāraṇaṁ, kiṁ tu tat-sambandhy-anya-kartṛko’pīti jñāpayitum āha—yathā veti |
pṛcchantīḥ sakhīḥ prati śrī-rādhāha—ekasya puruṣasya |
an class="pratika">śrī-kṛṣṇa iti nāmākṣaram iti |
kasyedaṁ vṛndāvanam ? iti mat-pṛṣṭayā lalitayā kṛṣṇasyeti yad uktaṁ tadā kṛṣṇasyeti nāmno’kṣaram ekam api, kim uta tat-sampūrṇaṁ nāma, śrutam eva karṇa-randhre praviṣṭam eva ? kiṁ punar hṛdaye dhṛtaṁ me matiṁ lumpatīti tat-puruṣa-viṣayā ratir me jāteti bhāvaḥ |
lumpatīti vartamāna-nirdeśena tat-saṁskāro’dhunāpi tat-pratiyogi-vastv-antarābhiniveśe’pi na yātīti dyotitam |
tathānyasya puruṣasya vaṁśī-kalaḥ sāndrām unmāda-paramparām iti |
buddhi-lopaḥ pūrvam eva nāmnā kṛtaḥ, yad avaśiṣṭaṁ me manas tasyāpi unmāda-bāhulyam abhūd iti bhāvaḥ |
vartamāno nirdeśo’trāpi pūrvavad vyākhyeyaḥ |
evaṁ ca tasminn api puruṣe ratir abhūd ity abhivyajya punar āha—eṣa iti |
viśākhā-darśita-citra-paṭa-madhya-vartīty arthaḥ |
ata eva tasminn api ratir abhūd iti |
dhig iti kulaṅganāyā mama para-puruṣe ratir anucitā, kim uta tat-tritaya iti |
atra nitya-siddhā svābhāvikī tasyā ratir eva sva-viṣayaṁ śrī-kṛṣṇaṁ svayaṁ paricinoti |
sā tu tam ekam api śrī-kṛṣṇa iti, vaiṇavika iti, śyāmala-kiśora iti, puruṣa-trayaṁ matvā khidyati smeti sakhībhyāṁ tattvaṁ jñātvā samāśvastā babhūveti tatratyā kathā ||
(10)