tatraiva pūrvaṁ yad uktaṁ sakhyādiṣu nija-premāpy atra sañcāritāṁ vrajet [u.nī. 13.2], ity atra rase asādhāraṇo vyabhicārī bhāvaḥ, tam evodāharati—sakhyaṁ sva-sneho yatheti |
śaila-mūrdhnīti śrī-govardhanopari nikuñje śrī-kṛṣṇena saha viharamāṇāyāḥ śrī-rādhāyā lalitā-mukha-mārjanādinā sneha-parākāṣṭhām ālokya vṛndā kundalatāṁ saślāgham āha romāṇy eva kuṭmalā mukulāni taiḥ karambitā vyāptā mūrtir yasyāḥ sā |
salalitaṁ sa-vilāsaṁ yathā syāt mārṣṭi śodhayati lulitāḥ srastā alakāś cūrṇa-keśā yatra tad āsyaṁ mukham |
eṣāṁ vyabhicāri-bhāvānāṁ vivṛti-viśeṣāḥ pūrva-rasāmṛte bahuśo grantha-kāra-caraṇair likhitāḥ santi, teṣām atra nātyapekṣyatvān notthāpanaṁ kṛtaṁ, kintu tan-madhye evāvaśyakatvāt kiñcil likhyate, yathā—
śreṣṭha-madhya-kaniṣṭheṣu varṇanīyā yathocitam ||
mātsaryodvega-dambherṣyā viveko nirṇayas tathā | klaibyaṁ kṣamā ca kutukam utkaṇṭhā vinayo’pi ca ||
saṁśayo dhārṣṭyam ity ādyā bhāvā ye syuḥ pare’pi ca | ukteṣv antarbhavantīti na pṛthaktvena darśitāḥ ||
asūyāyāṁ tu mātsaryaṁ trāse’py udvega eva tu | dambhas tathāvahitthāyām īrṣyāmarṣe matāv ubhau | viveko nirṇayaś cemau dainye klaibyaṁ kṣamā dhṛtau ||
autsukye kutukotkaṇṭhe lajjāyāṁ vinayas tathā | saṁśayo’ntarbhavet tarke tathā dhārṣṭyaṁ ca cāpale ||
eṣāṁ sañcāri-bhāvānāṁ madhye kaścana kasyacit | vibhāvaś cānubhāvaś ca bhaved eva parasparam ||
nirvede tu yatherṣyāyā bhaved atra vibhāvatā | asūyāyāṁ punas tasyā vyaktam uktānubhāvatā ||
autsukyaṁ prati cintāyāḥ kathitātrānubhāvatā | nidrāṁ prati vibhāvatvam evaṁ jñeyaḥ pare’py amī ||
eṣāṁ ca sāttvikānāṁ ca tathā nānā-kriyā-tateḥ | kārya-kāraṇa-bhāvas tu jñeyaḥ prāyeṇa lokataḥ ||
nindāyās tu vibhāvatvaṁ vaivarṇyāmarṣayor matam | asūyāyāṁ punas tasyāḥ kathitaivānubhāvatā ||
prahārasya vibhāvatvaṁ saṁmoha-pralayau prati | augryaṁ pratyanubhāvatvam evaṁ jñeyāḥ pare’pi ca ||
trāsa-nidrā-śramālasya-mada-bhid-bodha-varjinām | sañcāriṇām iha kvāpi bhaved raty-anubhāvatā ||
sākṣād-rater na sambandhaḥ ṣaḍbhis trāsādibhiḥ saha | syāt parasparayā kintu līlānuguṇatākṛte ||
vitarka-mati-nirveda-dhṛtīnāṁ smṛti-harṣayoḥ | bodha-bhid-dainya-suptīnāṁ kvacid rati-vibhāvatā || [bha.ra.si. 2.4.191-204] ||