tasya lakṣaṇaṁ yathā tatraiva— avidyā-moha-nidrāder dhvaṁsodbodhaḥ prabuddhatā || [bha.ra.si. 2.4.179] iti |
krīḍā-nikuñje vihārānantaraṁ śayitayoḥ śrī-rādhā-kṛṣṇayoḥ satos tatrākasmād giri-kuhare siṁhasya garjitam ākarṇya śrī-rādhā tvaritam evāvabuddhvā bhaya-cakitā satī prabuddhaṁ śrī-kṛṣṇaṁ svayaṁ parisvajatismeti kuñjāntare sthitvā kundalatā varṇayati |
vrajarāja-sūnuḥ śrī-kṛṣṇaḥ nidrayā yaḥ pramoda ānandas taṁ haratīti yathā tādṛśam api kaṇṭhir asya siṁhasya urur mahāṁś cāsau kaṇṭha-nādaś ceti taṁ kuhare giri-daryāṁ tuṣṭāva astaud eva, na tu nininda |
tatra hetu-garbha-viśeṣaṇam—kimbhūtaḥ ? satvaraṁ yathā bhavati tathā vibuddhā satvara-vibuddhā cāsau pariplaś cañcalatā tad-yuktam akṣaṁ netrendriyaṁ yasyāḥ tathā-bhūtā ca yā rādhā tasyā payodharo vakṣoja eva girindras tena nipīḍitaṁ dṛḍham āliṅgitam aṅgaṁ yasya saḥ |
“kuhare vraja-rāja-sūnoḥ” ity atra “śitikaṇṭha-patatra-mauliḥ” iti ca pāṭhaḥ |
idaṁ nidrā-dhvaṁsajasya tatrāpi svana-hetukasya bodhasyodāharaṇam |
avidyā-dhvaṁsasya bodhasyāsmin rase upayogo nāsty eva |
moha-dhvaṁsaja-nidrā-dhvaṁsayor vaktavye’pi yat kevalaṁ nidrā-dhvaṁsajasya tatrāpi svana-hetukasyaivodāharaṇaṁ tat tu dig-darśanārtham eva |
tad-dvaya-sambhavasya bodhasya pūrva-rasāmṛte vistareṇa varṇanāt |
tatratya-prapañcaḥ kramād, yathā—
prathama-darśana-rūḍha-sukhāvalī- kavalitendriya-vṛttir abhūd iyam | agha-bhidaḥ kila nāmny udite śrutau
lalitayodamimīlad ihākṣiṇī || [bha.ra.si. 2.4.183] gandhena, yathā –
aciram agha-hareṇa tyāgataḥ srasta-gātrī vana-bhuvi śavalāṅgī śānta-niḥśvāsa-vṛttiḥ | prasarati vana-mālā saurabhe paśya rādhā
pulakita-tanur eṣā pāṁśu-puñjād udasthāt || [bha.ra.si. 2.4.184] sparśena, yathā –
asau pāṇi-sparśo madhura-masṛṇaḥ kasya vijayī viśīryantyāḥ saura-pulina-vanam ālokya mama yaḥ | durantām uddhūya prasabham abhito vaiśasa-mayīṁ
drutaṁ mūrcchām antaḥ sakhi sukha-mayīṁ pallavayati || [bha.ra.si. 2.4.185] rasena, yathā –
antarhite tvayi balānuja rāsa-kelau srastāṅga-yaṣṭir ajaniṣṭa sakhī visaṁjñā | tāmbūla-carvitam avāpya tavāmbujākṣī
nyastaṁ mayā mukha-puṭe pulakojjvalāsīt || [bha.ra.si. 2.4.186] nidrā-dhvaṁsataḥ –
bodho nidrākṣayāt svapna-nidrā-pūrti-svanādibhiḥ |
tatrākṣi-mardanaṁ śayyā-mokṣo’ṅga-valanādayaḥ || [bha.ra.si. 2.4.187] tatra svapnena, yathā –
iyaṁ te hāsa-śrīr viramatu vimuñcāñcalam idaṁ na yāvad-vṛddhāyai sphuṭam abhidadhe tvac-caṭulatām |
iti svapne jalpanty aciram avabuddhā gurum asau puro dṛṣṭvā gaurī namita-mukha-bimbā muhur abhūt || [bha.ra.si. 2.4.188] nidrā-pūrtyā, yathā –
dūtī cāgāt tad-āgāraṁ jajāgāra ca rādhikā |
tūrṇaṁ puṇyavatīnāṁ hi tanoti phalam udyamaḥ || [bha.ra.si. 2.4.189] svanena, yathā –
dūrād vidrāvayan nidrā-marālīr gopa-subhruvām |
sāraṅga-raṅgadaṁ reje veṇu-vārida-garjitam || [bha.ra.si. 2.4.190] iti ||