athāmarṣa iti |

tasya lakṣaṇaṁ yathā tatraiva—

upāyānveṣaṇākrośa-vaimukhyottāḍanādayaḥ || [bha.ra.si. 2.4.159-160] iti |

so’dhikṣepād yatheti |

tasyāḥ syur iti |

śrī-rukmiṇyāḥ roṣa-miśra-vāk-pīyūṣaṁ pātu-kāmena śrī-kṛṣṇena sudurmarṣa-parihāse kṛte sati taṁ satyaṁ matvā sā prathamaṁ mūrcchitābhūt |

tad-anu atisambhrameṇa tena sāntvitā satī pratyekaṁ tad-durvacana-pratyākhyāna-pūrvakaṁ sva-niścayaṁ draḍhayantī tac-caraṇāravinda-vimukhā strīr nindati |

acyuta he apracyuta-sarvaiśvarya-nityānandānanta-guṇa-rūpa-mādhuryādi-paripūrṇa ! ari-karṣaṇa śatru-nāśana ! rāja-putrīpsatā bhūpaiḥ [bhā.pu. 10.60.10] ity ādinā bhavatā ye upadiṣṭāḥ nṛpā rājānaḥ te tasyā patayaḥ syuḥ |

yat yasyāḥ karṇa-mūlaṁ karṇa-parisaram api yuṣmat-kathā nopayāyāt na prāpnuyāt |

kimbhūtā kathā ? mṛḍo rudraḥ viriñcir brahmā tayoḥ sabhāsu gītā |

te nṛpāḥ kimbhūtāḥ ? strīṇāṁ gṛheṣu kharā gadarbhā iva bhāra-mātra-vāhakāḥ, gāva iva nirantara-kṛṣyādiṣu pariśrama-khinnāḥ |

śvāna ivāvajñātāḥ |

viḍālā iva dīnāḥ ucchiṣṭa-bhojinaś ca |

bhṛtyāḥ sevakā ivājñādhīnāḥ |

pūrva-rasāmṛte ca (2.4.161) vidagdha-mādhavīyaṁ padyaṁ, yathā—

niḥśaṅkas tvaṁ bhramasi bhavitā nākulatvaṁ kuto me || [vi.mā. 2.53] ||

90||