candrāvalyā saha rātrau krīḍitvā prātaḥ śrī-rādhāyāḥ sūryārādhana-vedī-parisaram āsādya śaṭhatām āśritasya śrī-kṛṣṇasya sāṭopa-kapaṭa-vacana-paripāṭībhis tasya nirdoṣatāṁ niścitya prasannāyāṁ sa-priya-sakhyāṁ śrī-rādhāyāṁ satyām akasmāt tatropasthitasya madhumaṅgalasya pramādoktyā sandigdha-manastvena punar vismaya-viṣādākrāntāyāṁ tasyāṁ lalitā tasya vihāra-cihnāni tat-tad-avayaveṣv anusandhāya sa-roṣaṁ tam ākṣipantī śrī-rādhāṁ nivartayati |
bāle ajñe he rādhe ! ito’smāt śrī-kṛṣṇāt sakāśāt cetaḥ cittaṁ parāvartaya nivartaya |
tatra bahutra ratitvād anavasthitātmatva-kaṭhinatvād utpādaka-hetu-garbha-viśeṣaṇa-dvayam āha |
kimbhūtāt ? vallava-yauvatasya gopa-taruṇī-gaṇasya yāḥ stana-taṭyaḥ kuca-parisarās tāsu dattam arpitam ardha-netram asamyak-locanam apāṅga iti yāvat yena tasmāt |
punaḥ kimbhūtāt ? śyāma-śilā suṣṭhu kaṭhina-kṛṣṇa-varṇa-pāṣāṇa-viśeṣas tadvad vilāsi varṇato draḍhimṇā ca virāji śobhamānaṁ hṛdayaṁ yasya tasmāt |
smṛtim abhinīya tasya dhūrtatvam āśaṁsantī tad eva prapañcayati—vidmaḥ kiṁ na hi na jānīmaḥ kiṁ ? api tu vayaṁ bahuśo’nubhūya jānīma eva |
kiṁ tat ? yat kulajāḥ striyaḥ strī kelībhir nānā-prakāra-veṇu-vādana-cāturī-kaṭākṣāvalokādibhiḥ karaṇa-bhūtābhiḥ eṣa dhūrtaḥ sādhvī-gaṇa-vañcakaḥ vikṛṣya svābhimukhata ākṛṣya kalaṅka-tatibhir lokāpavāda-śreṇibhiḥ saha saṅkulayan melayan paścāt sādhitārthaḥ san niḥśaṅkam yathā syāt tathā ut uccair muñcati santyajati |
pūrva-rasāmṛte ca, yathā—
kadamba-vana-taskara drutam apehi kiṁ cāṭubhir jane bhavati mad-vidhe paribhavo hi nātaḥ paraḥ | tvayā vraja-mṛgī-dṛśāṁ sadasi hanta candrāvalī
varāpi yad ayogyayā sphuṭam adūṣi tārākhyayā || [bha.ra.si. 2.4.162] ādi-śabdād vañcanād api, tatraiva (2.4.163)—
pati-sutānvaya-bhārtṛ-bāndhavān ativilaṅghya te’nty acyutāgatāḥ | gati-vidas tavodgīta-mohitāḥ
kitava yoṣitaḥ kas tyajen niśi || [bhā.pu. 10.31.16] iti |
dhik prema bhavataḥ kṛṣṇa vakṣasaḥ sahajaḥ sakhā |
yat-pādālaktakais tasyā kaustubho’py adharī-kṛtaḥ || [a.kau. 5.173] ||