evaṁ svodāhṛta-padyasyāsyaiva pramāṇakatvena daśama-skandha-padyata udāharaṇātaraṁ darśayati—yathā veti |
śarad-upacita-śobhātiśaye śrī-vṛndāvane vayasyaiḥ saha praviśya viharataḥ śrī-kṛṣṇasya veṇu-ravaṁ niśamya tan-mādhuryākṛṣṭa-hṛdayāḥ śrī-vraja-devyaḥ sva-sakhīḥ prati taṁ varṇayati |
he sakhyaḥ ! akṣaṇvatāṁ netravatām idam eva vakṣyamāṇaṁ phalaṁ prayojanaṁ puruṣārtha ity arthaḥ |
param anyat na vidāmaḥ vidmaḥ |
kiṁ tat ? vrajeśa-sutayoḥ rāma-kṛṣṇayor madhye’nu paścāt veṇu-juṣṭaṁ veṇunā sevitaṁ prītaṁ vā yad vaktraṁ śrī-kṛṣṇasya mukham ity arthaḥ |
tat yair janaiḥ akṣibhir vā nitarāṁ pītaṁ sādara-dṛṣṭyā samyag anubhūtam |
nanu bhavatībhir nirantaram eva vraja-madhye tad āsvādayate eva |
kim ity āścaryavad varṇyata ity atrāha |
tayoḥ kimbhūtayoḥ ? vayasyaiḥ saha paśūn anu nirantaraṁ viveśatayoḥ |
anena vraja-madhye tāvat pitrādi-sambhramādinā mukha-śobhayoḥ saṅkocāpattyātra ca vayasyaiḥ saheti samyak tad-abhāvān mukha-śobhāyāḥ parama-parākāṣṭhā darśitā |
kimbhūtaṁ vaktram ? anurakteṣu janeṣu kaṭākṣa-mokṣā yasya, kiṁ vā anuraktānāṁ kaṭākṣa-mokṣo’pāṅga-preraṇaṁ yasmin tat |
etad asmākaṁ tu parama-durlabham iti svābhīṣtānāptyā viṣādo vyaṅgyārtha evātra ||
vidagdha-mādhave evānyad api—
trapayā nitarāṁ parāṅ-mukhī sahasā smera-mukhī dhṛtāñcalā | gamitādya haṭhena rādhikā
na kathaṁ hanta mayā bhujāntaram || [vi.mā. 3.2]
mudrāṁ dhairya-mayīṁ kṣaṇaṁ vitanute tāruṇya-lakṣmīṁ kṣaṇam sopekṣāḥ kṣaṇam ātanoti bhaṇitīr autsukya-bhājaḥ kṣaṇam | śuddhām dṛṣṭim itaḥ kṣaṇaṁ praṇayate preṅkhat-kaṭākṣāṁ kṣaṇam
roṣeṇa praṇayena cākulita-dhī rādhā dvidhā bhidyate || [vi.mā. 4.51] lalita-mādhave ca—
dravati manāg abhyudityad vidhukānte śiśira-bhānujālokāt | parvaṇi pidhānam akarod
ahaha svarbhānu-bhīṣaṇā jaratī || [la.mā. 4.31] ||