Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 12
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 12.33
← 12.3212.34 →
atha eṣu dhūmāyitāḥ—
surāṅgane sakhi madhurāpur āṅgane
puraḥ purātana-puruṣasya vīkṣayā |
tavākṣiṇī jala-kaṇa-sākṣiṇī kutaḥ
kathaṁ punaḥ pulaki ca gaṇḍa-maṇḍalam ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
dhūmāyitā iti |
tal-lakṣaṇaṁ pūrva-granthe— advitīyā amī bhāvā athavā sa-dvitīyakāḥ |
īṣad-vyaktā apahnotuṁ śakyā dhūmāyitā matāḥ ||
[bha.ra.si. 2.3.71] iti |
purāṇa-puruṣasya vīkṣayā tāvat sarveṣām asrādikaṁ bhavaty eva |
kintu tatra bhāva-bhedāḥ santi bhavatyās tu ko bhāvas tatra hetur iti surāṅgana ity ādikasyāyam abhiprāyaḥ |
śleṣeṇa tu purāṇa-puruṣasya ity atra narma-vyañjanā vṛddha-vācitvāt |
jala-kaṇaḥ sākṣī vidyamāno yayos tādṛśe |
sākṣād draṣṭari saṁjñāyām iti sākṣipada-sādhana-sūtram |
sākṣī ca vidyamāno bhavatīti tatraiva paryavasīyate ||
33||
(32)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
prāyo dhūmāyitā eva rūkṣās tiṣṭhanti sāttvikāḥ [bha.ra.si. 2.3.68] iti pūrva-granthokter vraja-pura-devīṣu dhūmāyitā na sambhavatīti devīṣu tān udāharati—surāṅgane iti |
dhūmāyita-lakṣaṇaṁ ca pūrva-grantha eva, yathā— advitīyā amī bhāvā athavā sa-dvitīyakāḥ |
īṣad-vyaktā apahnotuṁ śakyā dhūmāyitā matāḥ ||
[bha.ra.si. 2.3.71] iti |
kācit siddha-vanitā kām api vimāna-cāriṇīṁ devīṁ sa-narmāha—surāṅgane iti |
tvaṁ surasyāṅganā, atha ca purātana-puruṣasya śrī-kṛṣṇasya vīkṣayā tava bhāvaḥ |
nanu kiṁ me bhāva-lakṣaṇaṁ paśyasi ? tatrāha—tavākṣiṇī jala-kaṇānām aśrūṇāṁ sākṣiṇī |
yadyapi tvam aśrūṇi niruṇatsi, tad api tavākṣiṇī eva aucchūnya-cākacikkaṇyābhyāṁ svāntaḥ-sthitān aśru-kaṇān jñāpayata evety arthaḥ |
tena tavāvahitthā eva kāma-spṛhāṁ sūcayantī tvāṁ hāsyāspadī-karoti, na tv aśru-pulakādikam iti bhāvaḥ ||
33||
(32)
← 12.3212.34 →