śrī-kṛṣṇe mathurāṁ prasthite tad-viśleṣād divyonmāda-daśām āptāyāṁ rādhāyāṁ nepathya-sthaḥ kaścit kaṁsāyākrośati |
daṁśaḥ danta-kṣataṁ kṛṣṇorageṇa kāla-sarpeṇa śleṣeṇa kṛṣṇa evoragas tena arpyatāṁ vidhīyatāṁ yena kaṁsa-nṛpeṇa goṣṭhaṁ vraja eva taḍāgaḥ saras tasya jīvanaṁ jalaṁ, pakṣe jīvātuḥ |
kaḥ śaraṇaṁ rakṣitā āśrayo vā ? ito goṣṭhataḥ apajahre apanināya |
iyaṁ dṛśyamānā ābhīrya eva śapharyo matsya-bhedās tāsāṁ tatiḥ āmīlati līyate |
āmīlanam eva sambhāvayati hetu-garbha-viśeṣaṇa-dvayena antaḥ-klamāt hetoḥ mṛdi bhūmau luṭhat patat gātraṁ yasyāḥ |
tathā śithilitāḥ svābhāvika-calanān nivṛttāḥ śvāsānām ūrmayas taraṅgās tad-atiśayā yasyāḥ sā |
pūrva-rasāmṛte (2.3.60) ca daśama-skandhīya-padyaṁ, yathā— anyāś ca tad-anudhyāna-nivṛttāśeṣa-vṛttayaḥ |
nābhyajānan imaṁ lokam ātma-lokaṁ gatā iva ||
tatraiva— kāmaṁ vapuḥ pulakitaṁ nayane dhṛtāsre vācaḥ sa-gadgada-padāḥ sakhi kampi vakṣaḥ |
jñātaṁ mukunda-muralī-rava-mādhurī te cetaḥ sudhāṁśu-vadane taralīkaroti ||
[bha.ra.si. 3.5.15] śrī-grantha-kāra-caraṇair yadyapi prācurya-vaśāt sarvatra śrī-kṛṣṇa-preyasīnām eva sāttvika-bhāvā udāhṛtās tathāpi bhāvānāṁ dviniṣṭhatvenaiva rasāvahatvāt tatra tatra darśanāc ca śrī-kṛṣṇasyāpi te draṣṭavyāḥ |
ata eva dig-darśanārthaṁ tatas tataḥ kiñcit saṁgṛhyotthāpyate, yathā vidagdha-mādhave— phulla-prasūna-paṭalais tapanīya-varṇām ālokya campaka-latāṁ kila kampate’sau |
śaṅke niraṅka-nava-kuṅkuma-paṅka-gaurī rādhāsya citta-phalake tilakī-babhūva ||
[vi.mā. 2.25] tatraiva— prārabdhe purataḥ parīkṣaṇa-vidhau trāsānuviddhasya te khinno’yaṁ kara-pallavas tara-latāṁ kampodgamaiḥ puṣpayati |
romāñcaṁ śikhi-piccha-cuḍa-nibiḍaṁ mūrtiś ca dhatte tato jñātas tvaṁ nanu paśyato hara-puri-sāmrājya-dhaureyakaḥ ||
[vi.mā. 3.33] atra harṣotpannāḥ śrī-kṛṣṇasya sāttvikās trayaḥ |
athaiteṣāṁ sāttvikānāṁ viśeṣa-vivṛtiś ca pūrva-rasāmṛta-sindhau— sarve hi sattva-mūlatvād bhāvā yadyapi sāttvikāḥ |
tathāpy amīṣāṁ sattvaika-mūlatvāt sāttvika-prathā ||
sattvasya tāratamyāt prāṇa-tanu-kṣobha-tāratamyaṁ syāt |
tata eva tāratamyaṁ sarveṣāṁ sāttvikānāṁ syāt ||
dhūmāyitās te jvalitā dīptā uddīpta-saṁjñitāḥ |
vṛddhiṁ yathottaraṁ yāntaḥ sāttvikāḥ syuś catur-vidhāḥ ||
sā bhūri-kāla-vyāpitvaṁ bahv-aṅga-vyāpitā’pi ca |
svarūpeṇa tathotkarṣa iti vṛddhis tridhā bhavet ||
tatra netrāmbu-vaisvarya-varjānām eva yujyate |
bahv-aṅga-vyāpitāmīṣāṁ tayoḥ kāpi viśiṣṭatā ||
tatrāśrūṇāṁ dṛg-aucchūnya-kāritvam avadātatā |
tathā tārātivaicitrī-vailakṣaṇya-vidhāyitā |
vaisvarṇyasya tu bhinnatve kauṇṭhya-vyākulatādayaḥ ||
bhinnatvaṁ sthāna-vibhraṁśaḥ kauṇṭhyaṁ syāt sanna-kaṇṭhatā |
vyākulatvaṁ tu nānocca-nīca-gupta-viluptatā ||
prāyo dhūmāyitā eva rukṣās tiṣṭhanti sāttvikāḥ |
snigdhās tu prāyaśaḥ sarve caturdhaiva bhavanty amī ||
mahotsavādi-vṛtteṣu sad-goṣṭhī-tāṇḍavādiṣu |
jvalanty ullāsinaḥ kvāpi te rukṣā api kasyacit ||
sarvānanda-camatkāra-hetur bhāvo varo ratiḥ |
ete hi tad-vinābhāvān na camatkāritāśrayāḥ ||
[bha.ra.si. 2.3.61-70] iti ||