Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 10
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.10.23
← 1.10.221.10.24 →
sa vā ayaṁ yat-padam atra sūrayo
jitendriyā nirjita-mātariśvanaḥ |
paśyanti bhakty-utkalitāmalātmanā
nanv eṣa sattvaṁ parimārṣṭum arhati ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
asya darśanam atidurlabham asmābhir labdham ity āhuḥ—sa vai ayam |
yasya padaṁ svarūpam aṅghriṁ vā |
nirjito mātariśvā prāṇo yaiḥ, hrasvatvam ārṣam |
te sūraya eva paśyanti |
kena ? bhaktyā utkalita utkaṇṭhito’malo ya ātmā buddhiḥ, tena |
dṛśyate tv agryayā buddhyā iti śruteḥ |
buddhi-vaimalyasyāpy ayam eva hetur ity āhuḥ |
nanu he sakhi, eṣa eva sattvaṁ buddhiṁ parimārṣṭuṁ samyak śodhayitum arhati, na tu yogādāya ity arthaḥ |
yad vā, aho eṣasattvaṁ jñānaṁ parimārṣṭuṁ nāśayituṁ dūra-gamanenāpratyakṣī-bhavituṁ nārhati, kintv anena sahaiva gantavyam ity arthaḥ ||
kaivalya-dīpikā : nirākāram uktvā sākāraṁ nirūpayati—sa eva iti |
sa eva nirākāra eva |
prakṛtim anusasāra, adhiṣṭhitatvāt |
bhūyaḥ sṛṣṭi-pravāhāsyānāditvāt |
nija-vīrya-coditāṁ kāla-preritām |
ata eva sva-jīva-māyāṁ sisṛkṣatīṁ svasminn īśvare jīva-māyām asatyaṁ jīva-sattvaṁ sraṣṭum icchantīm |
arūpasya rūpāṇi, anāmno nāmāni, sañcityānusasāra |
tāni cānye jānantv iti |
śāstrakṛt śāstraṁ vedaḥ ||
[mu.pha. 11.9]
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
na vyākhyātam.
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
nanu sṛṣṭy-ārambhe puruṣādayo’vatārā lakṣyante, na tv eṣa īdṛśa-prakāraḥ, kintu vaivasvata-manvantarīyāṣṭāviṁśati-caturtha-yuga-stha-dvāpare sampraty evaiṣa upalabhyate ? satyam, asau bhakti-gamyo nitya-svarūpo nitya-līlo’smin dvāpara evāvatīrṇo’py asya bhaktimadbhiḥ sadaivāyam upalabhyate ity āha—sa vā iti |
nirjito mātariśvā prāṇo yaiḥ, hrasvatvam ārṣam |
yad vā, nirjitāt mātariśvanaḥ prāṇād dhetor nirjitendriyāḥ sarvendriyāṇāṁ prāṇādhīna-vṛttitvāt, prāṇa-jayād eva nirjitendriyā ity arthaḥ |
tathā-bhūtā api bhaktyā utkaṇṭhito’malo ya ātmā buddhiḥ, tenaiva yasyapadaṁ svarūpaṁ caraṇāravindaṁ vā paśyanti |
dṛśyate tv agryayā buddhyā itiśruteḥ |
buddhi-vaimalyasyāpy ayam eva hetur ity āhuḥ |
nanv iti |
nanu niścitam eṣa eva sattvaṁ buddhiṁ parimārṣṭuṁ samyak śodhayitum arhati, na tu yogādayaḥ, tena sūritvaṁ jitendriyatvaṁ jita-prāṇatvaṁ ca teṣāṁ bhaktyaiva, na tu prāṇāyāmādibhir iti bhāvaḥ |
atra sūrayo bhakty-utkaṇṭhatve saty eva paśyanti iti vartamāna-nirdeśena sārvakālika-dṛṣṭi-gocaratvāt tasya sārvadika-līlatvam |
ataḥ parārdhānte so’budhyata gopa-veśo me pūruṣaḥ purastād āvirbabhūva iti gopāla-tāpanī-śrutau brahma-vākyam |
tathā brahma-saṁhitāyāṁ sṛṣṭy-ārambhe’pi gopa-veśaḥ kṛṣṇa eva dṛṣṭaḥ stutaś ca ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
na cāyaṁ dvāparānte evādhunāvatīrṇaḥ, puredṛśo nāsīd iti mantavyaḥ, parārdhānte viriñcāya sraṣṭṛtvaṁ dattavān iti śravaṇād iti bhāvenāhuḥ—yo viriñcasyāpi puropadeṣṭā, sa eva ayam adhunāvatīrṇaḥ |
sūrayaḥ sanakādayo'tra jagati nirjitān mātariśvanaḥ prāṇād dhetor jitendriyāḥ santo bhakty-utkalitena bhakty-utkanṭhitena amalenātmanā buddhyā yaṁ padaṁ paśyanti yac caraṇaṁ vīkṣante, śraddhā-bhakti-dhyāna-yogād avaiti ity-ādi-śravaṇāt |
buddhi-vaimalyam apy etat kṛpā-hetukam eva, na tu kevalena yogenety āha—nanu niścaye |
sattvaṁ cittaṁ, yad uktaṁ svayam eva—yukta āsīta mat-paraḥ ity-ādi ||
← 1.10.221.10.24 →