Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 9
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.9.39
vijaya-ratha-kuṭumba ātta-totre
dhṛta-haya-raśmini tac-chriyekṣaṇīye |
bhagavati ratir astu me mumūrṣor
yam iha nirīkṣya hatā gatāḥ sa-rūpam ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
tad evam anyāyair api bhṛtya-rakṣā-vyagre kṛṣṇe ratim āśāste |
vijayo’rjunas tasya ratha eva kuṭumbam akṛtya-śatair api rakṣaṇīyo yaya tasmin |
āttaṁ totraṁ pratodo yena tasmin |
dhṛtāś ca te hayānāṁ raśmayaḥ pragrahās te santi yasya tasmin |
vrīhy-ādibhyaś ca ity anakārāntād pi raśmi-śabdādiniḥ |
tac-chriyā tayā sārathya-śriyā īkṣaṇīye śobhamāne |
mumūrṣor martum icchoḥ |
nanv anyāya-vartini kim iti ratiḥ prārthyate ? ata āha—bhagavaty acintyaiśvarye |
tad āha—iha yuddhe hatāḥ sarve yaṁ nirīkṣya sa-rūpaṁ tat-samānaṁ rūpaṁ gatāḥ prāptā iti divya-dṛṣṭyā paśyann āha ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
vijayeti yugmakam |
maryādātikrame’py adoṣāya sāmarthyam āha—bhagavatīti |
yathārudro’bdhijaṁ viṣaṁ [bhā.pu. 10.33.30] iti nyāyāt |
tad-atikrame ca svābhāvikaṁ kāruṇyam eva kāraṇam iti darśayati—yam iha iti |
ato’sminn eva ratir mamāstu ||
[prīti-sandarbha 81]
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
tad evam anyāyair api bhakta-rakṣā-vyagre kṛṣṇe ratim āśāste |
vijayasya arjunasya ratha eva kuṭumbo’kṛtyair api rakṣaṇīyo yasya tasmin |
totraṁ pratodaḥ |
raśmayaḥ pragrahāḥ, dhṛtā haya-raśmayo yasya santīti vrīhy-āditvāt iniḥ |
īkṣaṇīyā iti vāma-haste aśva-dhāraṇa-rajjuḥ, dakṣiṇa-haste pratodaḥ, mukhāravinde huṁ hum iti tan-nodana-śabda iti śobhayā yan mādhuryam īkṣaṇīyaṁ, tan mayaiva tadā sva-cakṣurbhyām īkṣitaṁ, na tv arjunenāpi iti bhāvaḥ |
tasmin bhagavati mama ratir astu mumūrṣor iti |
ata evāhaṁ samprati martum icchāmi, yan mṛtvā tad eva mādhuryaṁ muhur drakṣyāmi, sañjīvaṁs tu tat kathaṁ draṣṭuṁ prāpsyāmi ? prakaṭa-prakāśe tasyā līlāyā bhagavatā samāptī-kṛtatvād iti bhāvaḥ |
atra mriyamāṇasyety anuktvā san-pratyayena icchādhīna-mṛtyor bhīṣmasya bhagavataḥ sakāśād api tal-līlāyām atilobho vyajyate |
tena ca sā yuddha-līlāpi nityety anyasyā līlāyā nityatve kaimutyam ānītam |
nanu satyaṁ tasyām eva me sārathya-līlāyāṁ tvam atyāsakto yat prati-ślokam eva tām āsvadayaṁs tām evodgiraṁs tal-līlā-viśiṣṭe eva mayi ratiṁ prārthayase, kintu samprati mṛtvaiva tal-līlā-prāptau tava kiṁ pramāṇam ? ity atra “maraṇe yā matiḥ sā gatiḥ” iti prasiddhāt pramāṇād api tava darśanam eva paraṁ pramāṇam ity āha—yam iheti |
yaṁ nirīkṣya hatā yuddhe anyenāpi hatāḥ santaḥ asura-svabhāvā api tādṛśa-jñāninām api sarūpaṁ sāyujya-muktiṁ prāptāḥ |
“ahaṁ tu bhaktaḥ, tatrāpi maraṇa-kāle tādṛśa-matimāṁs taṁ tvāṁ sākṣād dṛṣṭvā mṛtvā kathaṁ na tāṁ līlāṁ prāpsyāmi ?” iti bhāvaḥ |
atra nara-sārathyam anadhikāribhyo’pi sāyujya-dāyitvam iti yugapad evānaiśvarya-mahaiśvarya-svīkāra-lakṣaṇaṁ mahā-mādhuryaṁ sarva-bhagavat-svarūpāsādhāraṇam eva tadānīm uditam iti jñeyam ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
punar api sārathya-veśe kṛṣṇe ratiṁ prārthayate—vijayasya rathaḥ kuṭumbam anyāyair api rakṣaṇīyaṁ yasya tasmin |
ātta-totre gṛhīta-pratode, dhṛtā hayānāṁ raśmayaḥ pragrahāḥ santy asyeti brīhy-āditvād iniḥ, tac-chriyā varṇitayā sārathya-veśa-śobhayekṣaṇīye darśanīye bhagavati me ratir astu, mumūrṣor iti “ante yā matiḥ sā gatiḥ” iti prasiddheḥ, sa tādṛśo mama prastād ity arthaḥ? kaimutyā-pādakam atra pramāṇam āha—yam iti |
yaṁ tādṛśaṁ kṛṣṇaṁ nirīkṣya tasmin yuddhe yenaiva bhīmārjunādy-antar vartinā hatāḥ sarve svarūpaṁ gatāḥ, prādurbhāvita-guṇāṣṭakaṁ sva-svarūpam āvirbhūta-sārvajñādy ananta-guṇakaṁ bhagavat-svarūpaṁ ca prāpur ity arthaḥ ||