Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 9
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.9.37
sva-nigamam apahāya mat-pratijñām
ṛtam adhikartum avapluto rathasthaḥ |
dhṛta-ratha-caraṇo’bhyayāc caladgur
harir iva hantum ibhaṁ gatottarīyaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
mama tu mahāntam anugrahaṁ kṛtavān ity āha dvābhyām |
sva-nigamam "aśastra evāhaṁ sāhāyya-mātraṁ karisyāmi" ity evaṁ-bhūtāṁ sva-pratijñāṁ hitvā, śrī-kṛṣṇaṁ śastraṁ grāhayiṣyāmīty evaṁ-rūpāṁ mat-pratijñām ṛtaṁ satyaṁ yathā bhavati, tathā adhi adhikāṁ kartuṁ yo ratha-sthaḥ san avaplutaḥ sahasaivāvatīrṇaḥ san yo’bhyayād abhimukham adhāvat |
ibhaṁ hantuṁ hariḥ simhaḥ iva |
kiṁ-bhūtaḥ ? dhṛto ratha-caraṇaś cakraṁ yena saḥ |
tadā saṁrambheṇa mānuṣya-nāṭya-vismṛter udara-stha-sarva-bhūta-bhuvana-bhāreṇa pratipadaṁ caladguś calantī gauḥ pṛthvī yasmāt saḥ |
tenaiva saṁrambheṇa pathi gataṁ patitam uttarīyaṁ vastraṁ yasya, sa mukundo me gatir bhavatv ity uttareṇānvayaḥ ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
sva-nigama iti yugmakam |
ṛtam iti ṛta-rūpām ity arthaḥ |
ṛtaṁ ca sunṛtā vāṇi [bhā.pu. 11.19.38] iti bhagavad-uktāv ajahal-liṅgatva-śravaṇāt |
caladgutvaṁ saṁrambheṇa kiñcid bhārāviṣkārāt ||
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
svasmād api sva-bhaktam utkarṣayatīti yat śrutaṁ, tan mayā svasminn eva sākṣād dṛṣṭam ity āha dvābhyām |
sva-nigamam "aśastra evāhaṁ sāhāyya-mātraṁ kariṣyāmi" iti sva-pratijñāṁ hitvā śrī-kṛṣṇaṁ śastraṁ grāhayiṣyāmīty evaṁ-rūpāṁ mat-pratijñām ṛtaṁ satyaṁ yathā bhavati, tathā adhi adhikāṁ kartuṁ ratha-sthaḥ sann eva avapluta ity atilāghavenāvaplutim, atas tasya rathād viśleṣaḥ kenāpi na lakṣita iti bhāvaḥ |
alakṣita-prakāśenaikena ratha-rakṣārthaṁ sthita eveti vā |
ṛtam iti sā līlā eva svābhāviky eva, na tu mad-anurodhenaiva kṛteti bhāvaḥ |
dhṛto ratha-caraṇaś cakraṁ yena saḥ |
abhyayāt abhimukham adhavat |
dhāvanenātisaṁrambheṇāviṣkṛta-nija-mahā-balatvāc calantī gauḥ pṛthvī yasmāt saḥ |
gataṁ patitam uttarīyaṁ yasya saḥ |
atisaṁrambheṇottarīyaṁ gātrāt patitam asti nāsti vety api nānusandadhāna ity arthaḥ |
atra kṛṣṇena sva-bhakta-vātsalya-guṇasya dustyajatvāt arjunasya yuddhāsāmarthye sati sva-pratijñām api tyaktvā svayam evārjunasya rakṣārthaṁ śastreṇa yotsyate eva tac cārjunasyāsāmarthya-prāpaṇam anyair duḥśakam ity ataḥ kṣaṇam arjunaṁ parābhūyāsya yuddhaṁ bhakta-vātsalya-dyotakaṁ drakṣyāmīti bhīṣmasya sva-manoratha-siddhy-arthaiva pratijñeti |
ataḥ sva-pratijñā-bhaṅgenārjune sva-premāṇaṁ taṁ darśayitvā bhīṣmaṁ pramodya tasyotkarṣaṁ ca loke vikhyāpayāmāseti tattvam ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
bhakta-vātsalyaṁ tavāty adbhutaṁ yat svotkarṣam upekṣya bhaktam utkarṣayasīty āha dvābhyām |
sva-nigamam apahāya "śastra-śūnyaḥ pārtha-sāhāyaṁ vidhāsyāmi" iti sva-pratijñāṁ tyaktvā ṛtaṁ satyaṁ yathā bhavet, tathā kṛṣṇena śastraṁ grāhayiṣyāmīti mat-pratijñām adhikāṁ kartuṁ rathastho'vaplutaḥ atilāghavād anyālakṣitāvaplutika ity arthaḥ |
ratha-rakṣārthaṁ tatra sthita eva rūpāntareṇa tasmād avapluto vā dhṛta-ratha-caraṇo gṛhīta-cakraḥ san māṁ hantum abhyayād abhimukham adhāvat, ibhaṁ hantuṁ hariḥ siṁha iveti duḥsaha-tejas tvaṁ sūcyate |
atisaṁrambhāveśād dhāvanāc calantī kampamānā gaur bhūmir yasmāt saḥ, tasmād eva gataṁ bhuvi nipatitam uttarīyaṁ yasya saḥ |
tyakta-pratijño'yaṁ prabhuḥ pralaya-velāṁ vināpi māṁ saṁhariṣyatīti bhītyā sakampāṁ bhūmiṁ prasādāmbarārpaṇenāśvāsayann ivotprekṣita ity arthaḥ ||