Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 9
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.9.32
śrī-bhīṣma uvāca
iti matir upakalpitā vitṛṣṇā
bhagavati sātvata-puṅgave vibhūmni |
sva-sukham upagate kvacid vihartuṁ
prakṛtim upeyuṣi yad bhava-pravāhaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
parama-phala-rūpāṁ śrī-kṛṣṇe ratiṁ prārthayituṁ prathamaṁ sva-kṛtam arpayati |
iti nānā-dharmādy-upāyair matir mano-dhāraṇa-lakṣaṇā upakalpitā samarpitā |
kva ? sātvatānāṁ puṅgave śreṣṭhe bhagavati |
vitṛṣṇā niṣkāmā |
avitṛṣṇeti vā chedaḥ, avitṛptety arthaḥ |
vigato bhūmā yasmāt tasmin, yam apekṣyānyatra mahattvaṁ nāstīty arthaḥ |
tad eva paramaiśvaryam āha |
sva-sukhaṁ sva-svarūpa-bhūtaṁ paramānandam upagate prāptavaty eva |
kvacit kadācid vihartuṁ krīdituṁ prakṛtiṁ yoga-māyām upeyuṣi svīkṛtavati, na tu svarūpa-tirodhānena jīvavat pāratantryam ity arthaḥ |
vihartum iti yad uktaṁ tat prapañcayati—yad yataḥ prakṛter bhava-pravāhaḥ sṛṣṭi-paramparā bhavati ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
sātvata-puṅgave iti dhāraṇā-viṣayasya tasya viśeṣaṇaṁ na tūpalakṣaṇam iti jñeyam |
vibhūmni viśeṣeṇa bhūmātiśayo yasmin tatra bhūma-vākyavad bhūma-śabdenātra paramātiśayy eva cocyate |
vi-śabdas tu tad vyakty artha eva |
kvacid ity-ādinā puruṣāvatāra-kartṛtvam uktam ||
[kṛṣṇa-sandarbha 37]
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
iti matir ity-ādi |
iti mamāyuḥ-samāptau matir bhagavati upakalpitā mat-prabhau mad-anta-kāle kṛpā-paravaśatayaiva mat-samīpam āgate kiñcid upāyanaṁ datum ucitaṁ |
tatra samprati mam āhantāspada-mamatāspadayor madhye samīcīnaṁ kim apy anyan nāstīti hetor eṣā matir evopāyanatvena kalpitā |
nanu upāyana-dāyino loke kiñcij jighṛkṣavo dṛśyante ? tatrāha—vitṛṣṇā niṣkāmā |
bhagavati ṣaḍ-aiśvarya-pūrṇe |
kiṁ nārāyaṇatvena prasiddhe ? na, sātvata-puṅgave yadu-kulottaṁsatvena prasiddhe |
nanu nārāyaṇasyaiva bhagavattvena mahatī prasiddhiś ca sārvakālikī tatrāha—vibhūmni iti |
vigato bhūmā yasmāt, tasmin yam apekṣyānyatra mahattvaṁ nāstīti nārāyaṇāsyāpy avatāriṇīty arthaḥ |
tad api svair yādava-pāṇḍavair eva saha sukhaṁ paramānandam |
upa ādhikyena prāpta iti svarūpa-lakṣaṇam uktam |
taṭastha-lakṣaṇam āha—prakṛtiṁ māyām īkṣaṇena mahat-tattvādy-utpādakatayā upeyuṣi |
yataḥ prakṛter bhava-pravāhaḥ sṛṣṭi-paramparā tena puruṣādayo’py asyaivāvatārā iti bhāvaḥ ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
iti mad-āyuḥ-samāptau sātvata-puṅgave yādavendre bhagavati kṛpā-pāravaśyena mad-antikam āgate śrī-kṛṣṇe mayā tad-eka-niṣṭhā mati-rupakalpitā upāyanatvenārpitā |
kīdṛśīty āha—vitṛṣṇā tad anya-phalecchāśūnyā |
kīdṛśe ity āha—vibhūmni vibhau nitye ity arthaḥ |
svairyādavaiḥ pāṇḍavaiś ca saha sukhaṁ līlā-nandam upagate |
kvacit kvacācit svāṁśena prakṛtim upeyuṣi tat-prekṣake, yataḥ prakṛter bhavapravāhaḥ sṛṣṭi-paramparā vartate ||