Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 7
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.7.6
anarthopaśamaṁ sākṣād bhakti-yogam adhokṣaje |
lokasyājānato vidvāṁś cakre sātvata-saṁhitām ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
anartham upaśamayati yo’dhokṣaje sākṣād bhakti-yogas taṁ cāpaśyat |
etat sarvaṁ svayaṁ dṛṣṭvā evam ajānato lokasyārthe sātvata-saṁhitāṁśrī-bhāgavatākhyāṁ cakre |
tad anena śloka-trayeṇa bhāgavatārthaḥ saṅkṣepato darśitaḥ |
etad uktaṁ bhavati—vidyā-śaktyā māyā-niyantā nityāvirbhūta-paramānanda-svarūpaḥ sarva-jñaḥ sarva-śaktir īśvaras tan-māyayā saṁmohitas tirobhūta-svarūpas tad-viparita-dharmā jīvas tasya ceśvara-bhaktyā labdha-jñānena mokṣa iti |
tad uktaṁ viṣṇu-svāminā—hlādinyā saṁvid-āśliṣṭaḥ sac-cid-ānanda īśvaraḥ |
svāvidyā-saṁvṛto jīvaḥ saṅkleśa-nikarākaraḥ ||
tathā—sa īśo yad-vaśe māyā sa jīvo yas tayārditaḥ |
svāvirbhūta-parānandaḥ svāvirbhūta-suduḥkha-bhūḥ |
dvādṛg uttha-viparyāsa-bhava-bheda-jabhīśucaḥ |
man-māyayā juṣann āste tam imaṁ nṛhariṁ numaḥ ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
tatrābhidheyaṁ ca tādṛśatvena dṛṣṭavān api, yatas tat-pravṛtty-arthaṁ śrī-bhāgavatākhyām imāṁ sātvata-saṁhitāṁ pravartitavān ity āha anartheti |
bhakti-yogaḥ śravaṇa-kīrtanādi-lakṣaṇaḥ sādhana-bhaktiḥ, na tu prema-lakṣaṇaḥ |
anuṣṭhānaṁ hy upadeśāpekṣaṁ prema tu tat-prasādāpekṣam iti tathāpi tasya tat-prasāda-hetos tat-prema-phala-garbhatvāt sākṣād evānarthopaśamanatvam, na tv anyasāpekṣatvena |
yat karmabhir yat tapasā jñāna-vairāgyataś ca yat ity ādau [bhā.pu. 11.20.32] , sarvaṁ mad-bhakti-yogena mad-bhakto labhate’ñjasā |
svargāpavargaṁ [bhā.pu. 11.20.33] ity ādeḥ |
jñānādes tu bhakti-sāpekṣatvam eva śreyaḥ-sṛtiṁ bhaktiṁ [bhā.pu. 10.14.4] ity ādeḥ |
athavā anarthasya saṁsāra-vyasanasya tāvat sākṣād-avyavadhānenopaśamanaṁ sammohādi-dvayasya tu premākhya-svīya-phala-dvārety arthaḥ |
anyat taiḥ. tatra svādṛg-uttheti |
svādṛk svājñānaṁ tenotthito yo viparyāsaḥ svarūpānyathā jñānaṁ tad-bhavo yo bhedaḥ bhinne dehādāv ahaṁ-mamatā-rūpaḥ tasmāt jātā yā bhīḥ śucaś ca tā juṣamāṇa āste ity arthaḥ ||
[tattva-sandarbha 46]
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
tasya yad auṣadhaṁ tad api dṛṣṭam ity āha |
anartham upaśamayati yas taṁ bhakti-yogaṁ cāpaśyat |
atra darśane’yaṁ kramo jñeyaḥ |
prathamaṁ bhagavantam apaśyat |
pūrṇeti-pada-prayogād aṁśān vinā kathaṁ pūrṇatvam iti tad-aṁśān puruṣāvatāra-guṇāvatārādīn apaśyat |
pūrtimattvaṁ pūrṇatvam iti pūrti-rūpaṁ brahmāpaśyat, tat-kānti-bhūtāṁ vimalotkarṣiṇy-ādy-aneka-prabhedavatīṁ cic-chaktim apaśyat |
pṛṣṭhe bahiraṅgāṁ māyā-śaktim apaśyat |
tasyās tan-moha-nivartikāṁ sarvato’pi mahatīṁ cic-chakti-mūkhyāṁ bhakti-rūpāṁ śaktim anugrahā-śakti-vilāsa-bhūtāṁ bhagavato’pi vaśayitrīṁ bhagavaty evāpaśyat |
tad etat sarvaṁ svayaṁ dṛṣṭvā ajānato lokasyārthe sātvata-saṁhitām etāṁ sarva-tattva-prakāśikāṁ śrī-bhāgavatākhyāṁ cakre |
īśaḥ svatantraś cit-sindhuḥ sarva-vyāpyaika eva hi |
jīvo’dhīnaś cit-kaṇo’pi svopādhir vyāpi-śaktikaḥ ||
aneko’vidyayopāttas tyaktāvidyo’pi karhicit |
māyā tv acit-pradhānaṁ cāvidyāvidyeti sā tridhā ||
īśvara-jīva-māyā-jagatāṁ svarūpa-śakter bhakteś ca svarūpa-lakṣaṇa-prāmānyādikaṁ veda-stuti-vyākhyāyāṁ vyaktībhaviṣyati ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
jīvasya māyā-roga-nivartakaṁ yanmahauṣadhaṁ tad api dṛṣṭam ity āha—anarthaṁ |
guṇa-kṛtaṁ kleśam upaśamayati yastaṁ sākṣād-bhakti-yogañcāpaśyad ity anuṣaṅgaḥ |
tam etam ārtharvaṇikāḥ paṭhanti—śraddhā-bhakti-dhāna-yogād avaiti iti |
tal-lakṣaṇaṁ tat svarūpaṁ ca te'dhīyate |
bhaktir asya bhajanaṁ, tad ihāmutropādhi-nairāsyenāmuṣmimnaḥ-kalpanam etad eva naiṣkarmyam iti |
vijñāna-ghanānanda-ghanā saccidānandaikarase bhakti-yoge tiṣṭhati iti caivam ādibhiḥ |
tathā ca hlādinī sandhinī samvittayekā sarva-saṁśraye | hlāda-tāpa-karī miśrā tvayi no guṇa-varjite iti śrī-viṣṇu-purāṇoktā yā trivṛt parākhyā bhagavat-svarūpa-śaktis tad aṁśayoḥ samavetayor hlāda-samvidoryo bhagavad ānukūlyāṁśas tad-viṣayaka-jaiva-jñānodbhūta ta-tat-tṛṣṇayā saha kṣīra-nīranyāyenaikyaṁ gataḥ sa tad-vaśyatā-hetus tad-yoga iti māyaika-viśuddha-sattvamāyānanda-jñāna-rūpatve jaiva-jñāna-rūpatve vā tad-gamyatā-tad-vaśyate na syātām ity atra vistaraḥ |
tad etat sva-dṛṣṭaṁ sarvam ajānato lokasya hitāya vyāsaḥ sātvata-saṁhitāṁ tat-sarva-prakāśikāṁ dvādaśa-skandhāṁ cakre prakaṭayāmāsa |
atra śrutārtha-darśane'yaṁ kramaḥ—ādau tais-tābhyāṁ ca pūrṇaṁ kṛṣṇam apaśyat |
tataḥ pṛṣṭhe nilīya sthitāṁ māyāṁ, taya mohitāṁ jīva-śaktiṁ, tatkṛta-jīva-moha-nivartakaṁ tādṛśaṁ bhakti-yogaṁ ceti ||