Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 6
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.6.29
← 1.6.281.6.30 →
prayujyamāne mayi tāṁ śuddhāṁ bhāgavatīṁ tanum |
ārabdha-karma-nirvāṇo nyapatat pāñca-bhautikaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
prayujyamāne mayi tām iti |
ayam arthaḥ—hitvāvadyam imaṁ lokaṁ gantā maj-janatām asi [1.6.24] iti yā bhāgavatī bhagavat-pārṣada-rūpā śuddhā sattva-mayī tanuḥ pratiśrutā, tāṁ prati bhagavatā mayi prayujyamāne nīyamāne ārabdhaṁ yat karma tan-nirvāṇaṁ samāptaṁ yasya, ārabdha-karmaṇo nirvāṇam eva yasyeti vā, sa pañca-bhūtātmako deho nyapatat |
anena pārṣada-tanūnām akarmārabdhatvaṁ śuddhatvaṁ nityatvam ity-ādi sūcitaṁ bhavati ||
Jīva Gosvāmī
prīti-sandarbhaḥ, 11
hitvāvadyam imaṁ lokaṁ gantā majjanatām asi [bhā.pu. 1.6.24] iti yā tanuḥ śrī-bhagavatā dātuṁ pratijñātā, tāṁ bhāgavatīṁ bhagavad-aṁśa-jyotir aṁśa-rūpāṁ śuddhāṁ prakṛti-sparśa-śūnyāṁ tanuṁ prati śrī-bhagavataiva mayi prayujyamāne nīyamāne ārabdhaṁ yat karma tan-nirvāṇaṁ samāptaṁ yasya, sa pāñcabhautikonyapatad iti |
prāktana-liṅga-śarīra-bhaṅgo’pi lakṣitaḥ |
tādṛśa-bhagavan-niṣṭhe prārabdha-karma-paryantam eva tat-sthiteḥ |
ittham eva ṭīkā ca—anena pārṣada-tanūnām akarmārabdhatvaṁ śuddhatvaṁ nityatvam ity-ādi sūcitaṁ bhavati ity eṣā ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
bhāgavatīṁ bhagavad-aṅga-jyotir aṁśa-rūpāṁ śuddhāṁ prakṛti-sparśa-śūnyām |
nyapatad iti prāktana-liṅga-śarīra-bhaṅgo’pi lakṣitaḥ |
tādṛśa-bhagavan-niṣṭhe prārabdha-karma-paryantam eva tat-sthiteḥ |
ittham eva tīkā ca—anena pārṣada-tanūnām ity-ādi ||
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
tāṁ pūrvoktāṁ hitvāvadyam imaṁ lokaṁ gantā maj-janatām asi [bhā.pu. 1.6.24] iti bhagavatā pratiśrutāṁ śuddhāṁ śuddha-sattvamayīṁ yato bhāgavatīṁ, na tu māyikīṁ, tanuṁ prati mayi prayujyamāne bhagavataiva nīyamāne sati mama pāñcabhautiko deho nyapatat |
goṣu duhyamānāsu gata iti dohana-gamanayor iva mama bhautika-deha-tyāga-cinmaya-deha-prāptyos tulya-kālatvam evābhūd ity arthaḥ |
hitvāvadyam imaṁ lokam iti bhavad-uktau ktvā-pratyayas tulya-kāla eva |
yad uktam—kvacit tulya-kāle’pi upaviśya bhuṅkte ṛṇat-kṛtya patati cakṣuḥ saṁmīlya hasati mukhaṁ vyādāya svapitīty ādikam upasaṅkhyeyam iti bhāṣā-vṛttau, anena pārṣada-tanūnām akarmārabdhatvaṁ śuddhatvaṁ nityatvam ity-ādi sūcitaṁ bhavati iti śrīdhara-svāmi-caraṇāḥ |
atra ārabdhānāṁ karmaṇāṁ tāpakatvād agni-tulyānāṁ nirvāṇo nāśo yatra sa iti bahuvrīhiṇā na kevalaṁ tadānīm eva prārabdha-nāśa iti labhyate, deha-pātāt pūrva-kāle’pi tan-nāśe tat-prayoga-siddheḥ, na ca jāta-premṇo bhaktasyāpi prārabdhaṁ tiṣṭhatīti śuddha-bhaktānāṁ mataṁ, sādhana-daśāyām eva tan-nāśāt |
yad vakṣyate priyavrata-kathāyām—
naivaṁ-vidhaḥ puruṣa-kāra urukramasya puṁsāṁ tad-aṅghri-rajasā jita-ṣaḍ-guṇānām | citraṁ vidūra-vigataḥ sakṛd ādadīta yan nāmadheyam adhunā sa jahāti tanvam ||
[bhā.pu. 5.1.34]
asyārthaḥ—evaṁ-vidhaṁ pauruṣaṁna citram |
citraṁ khalv etad eva |
kiṁ tad ? ity ata āha—vidūra-vigato’ntyajo’pi yan nāmadheyaṁ sakṛd ādadīta yaḥ saḥ adhunā nāma-grahaṇa-sama-kāla eva tanvaṁ tanūṁ jahāti |
atra nāma-grahaṇa-sama-kāla tanū-tyāgādarśanāt tanvārambhakaṁ prārabdha-karmaiva tanū-śabdena labhyate ity eke prāhuḥ |
apare tu bhakti-samparkāt sparśa-maṇi-nyāyena triguṇa-mayī-tanūr eva triguṇātītā bhavati, dhruvādau tathā darśanāt |
atra tasyās traiguṇya-tyāga eva tanū-tyāga ucyate |
etac ca rāsārambhe—jahur guṇa-mayaṁ dehaṁ [bhā.pu. 10.29.11] ity atra prapañcayiṣyate |
kvacit tu matāntarotkhātābhāvārthaṁ sva-bhaktānāṁ deha-tyāgo’pi bhagavatā darśyata ity āhuḥ, yathā jāta-premṇo’pi nāradasya deha-tyāgas tad api prārabdha-karma-nāśe bhakty-ārambha eva vyākhyeyaḥ |
yad uktaṁ śrī-rūpa-gosvāmi-caraṇaiḥ nāmāṣṭake—
yad brahma-sākṣāt-kṛti-niṣṭhayāpi vināśam āyāti vinā na bhogaiḥ | apaiti nāma sphuraṇena tat te prārabdha-karmeti virauti vedaḥ ||
[nāmāṣṭaka, 4]
prārabdha-nāśa eva deha-pāta ity abhiprāye prārabdha-karma-nirvāṇe nyapatat pāñcabhautika iti saptamy-antam eva padaṁ prayujyate ity avadheyam |
tad aprayujya bahuvrīhi-prayogeṇa bhaktānāṁ prārabdha-karma-nirvāṇādhikaraṇībhūta eva dehaḥ patet, na tu tato’nya iti jñāpitam ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
tadā taj-janatām agamam ity āha—tāṁ maj-janatāṁ gantāsīti bhagavatā dātuṁ pratijñātāṁ śuddhāmamāyaikīṁ yato bhāgavatīṁ bhagavat-saṅgalpa-pravṛtta-parakhya-śakti-siddhāṁ tanuṁ prati mayi prayujyamāne bhagavataiva nīyamāne sati pāñca-bhautiko deho nyapatat |
kīdṛśaḥ? ārabdhānāṁ tad icchayaiva dagdha-paṭa-nyāyena sthitānāṁ karmaṇaṁ vahni-tulyānāṁ nirvāṇo yatra saḥ |
atra tatpāta-tat-prāptyor eka-kālatvam, upaviśya bhuṅkte ity-ādi |
parātmakatvāt pūrva-siddho vijñānānanda-rūpaḥ para-vyoma-śobhābhūtaḥ pārṣada-vigraha-vyuho vibhāti, tenaikatamena sad-dharma-bhūta-jñānārūḍha-sāyujyam abhūt |
bhagavad anugrahān-muktasya pārṣada-tanulābhaḥ iti kaṭhāḥ paṭhanti—yam evaiṣa vṛṇṛte tena labhyas tasyaiṣa ātmā vivṛṇṛte tanuṁ svām iti |
pūrva-siddhā sā tanuḥ iti tāṇḍinaḥ aśva iva romāṇi vidhūya pāpaṁ dhṛtvā śarīram akṛtaṁ kṛtātmā brahma-lokamabhi sambhavāni iti |
evam ihaiva vakṣyāta—
vasanti yatra puruṣāḥ sarve vaikuṇṭha-mūrtayaḥ | ye'nimitta-nimittena dharmeṇārādhayan harim ||
[bhā.pu. 3.15.14]
← 1.6.281.6.30 →