dānte niyatendriye, adhṛta-krīḍanake bālyocitaṁ krīḍanam apy akurvati |
yadyapi te tulya-darśanāḥ suśīleṣu duḥkha-śīleṣu ca sat-kurvatsu tiraskurvatsu ca sad-ācāreṣu durācāreṣu ca jagaj-janeṣu yadyapi sama-dṛṣṭayaḥ, ‘ko vā teṣām anugrāhyaḥ, ko vā nigrāhyaḥ ?’ tad api mayi kṛpāṁ cakruḥ |
sarvatra sāmye’pi mahatsu bharata-prahlādādiṣu kṛpāyā vaiṣamya-darśanād iti bhāvaḥ |
atra mat-sauśīlyānuvṛtty-ādikam anapekṣyaiva prathamaṁ kṛpāṁ cakruḥ |
tataś ca tat-kṛpā-janya-sauśīlyānuvṛtty-ādikaṁ punar api teṣāṁ kṛpātiśayasyaiva kāraṇam abhūd iti teṣāṁ nirupādhikaraṇatvam apy avaśyam eva vyākhyeyam |
te yadyapi tulya-darśanās tad api acāpalyādi-guṇa-viśiṣṭe mayi kṛpāṁ cakrur iti vyākhyāne guṇa-doṣa-darśana-prasaktyā teṣāṁ tulya-darśanatvaṁ vyāhanyeta |
prathama-kṛpāyāś ca nirupādhitvaṁ na syād iti na tathā vyākhyeyam |
kṛpā hi dvividhā—guṇa-mayī nirguṇā ca |
tatrādyā sarveṣāṁ sāṁsārikāṇām api sarvatra guṇopādhikā yathā-sambhavaṁ bhavet, guṇāpāye tad-apāyaś ca doṣe dveṣādayaś ca |
dvitīyā tu nistīrṇa-saṁsārāṇāṁ tādṛśānāṁ parama-bhaktimatāṁ nirupādhikaiva sarvatra sāmyena māyikam api guṇam anapekṣya,
girayo mumucus toyaṁ kvacin na mumucuḥ śivam | yathā jñānāmṛtaṁ kāle jñānino dadate navā ||
[bhā.pu. 10.20.34]
iti śukokta-nyāyena kadācit kam api janaṁ viṣayīkaroti sāhyantaḥ-karaṇasya guṇa-kṛtāyāḥ kaṭhoratāyā bhagavad-bhaktyaiva dhvaṁse sati tayaiva dravībhāvam ādite tatraivāntaḥ-karaṇe āvirbhavet |
yad uktaṁ—rucibhiś citta-masṛṇa-kṛd asau bhāva ucyate [bha.ra.si. 1.3.1] iti |
evaṁ satāṁ kṛpā, mahat-sevā, śraddhā, guru-pādāśrayaḥ iti bhūmikā-catuṣṭayaṁ sūcitam ||