Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 5
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
MadhvācāryaŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.5.20
← 1.5.191.5.21 →
idaṁ hi viśvaṁ bhagavān ivetaro
yato jagat-sthāna-nirodha-sambhavāḥ |
tad dhi svayaṁ veda bhavāṁs tathāpi te
prādeśa-mātraṁ bhavataḥ pradarśitam ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Madhvācārya
bhāgavata-tātparyam
itaro’pi bhagavān viśvam iva svātantryāt ||
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
tad evaṁ bhagaval-līlāṁ prādhānyena varṇayety uktam, tatra ko bhagavān, kāś ca tasya līlā ? ity apekṣāyām āha—idaṁ viśvaṁ bhagavān eva |
sa tv asmād viśvasmād itaraḥ |
īśvarāt prapañco na pṛthag, īśvaras tu prapañcāt pṛthag ity arthaḥ |
tatra hetuḥ—yato bhagavato hetor jagataḥ sthity-ādayo bhavanti |
anenaiva līlā api darśitāḥ |
yad vā, idaṁ viśvaṁ bhagavān |
itara iva yaḥ sa jīvo’pi bhagavān |
cetanācetanaḥ prapañcas tad-vyatirekeṇa nāsti, sa evaikas tattvam ity arthaḥ |
hi-śabdena sarvaṁ khalv idaṁ brahma [chā.u. 3.14.1] ity-ādi pramāṇaṁ sūcitam |
tad dhi svayam eva bhavān veda |
prādeśa-mātram eka-deśa-mātram |
ācāryavān puruṣo veda [chā.u. 6.14.2] ity-ādi-śruty-artha-saṁpādanāya pradarśitam ||
Jīva Gosvāmī
paramātma-sandarbhaḥ, 60
tad evaṁ jagat-kāraṇa-śakti-viśiṣṭāt paramātmano’nanyad evedaṁ, jagatas tv asāv anya evety āha—idaṁ hi viśvaṁ iti |
idaṁ viśvaṁ bhagavān iva bhagavato’nanyad ity arthaḥ |
tasmād itaras taṭasthākhyo jīvaś ca sa iveti pūrvavat |
ata eva aitadātmyam idaṁ sarvam [chā.u. 6.8.7] iti, sarvaṁ khalv idaṁ brahma [chā.u. 3.14.1] iti śrutiḥ |
yato bhagavataḥ |
bhavato bhavantaṁ prati prādeśa-mātraṁ kiñcin-mātraṁ darśitam ity arthaḥ ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
nanu sarvaṁ khalv idaṁ brahma [chā.u. 3.14.1] iti śrūyate |
brahma ca bhagavad-eka-rūpam eva |
tataḥ kathaṁ bhagavata eva tādṛśatvam ? tatrāha—idaṁ hīti |
hiyasmād idaṁ viśvaṁ bhagavān iva, na tu bhagavān eva syāt |
yato’sau viśvasmād itaro vilakṣaṇaḥ |
kathaṁ viśvaṁ bhagavān iva ? kathaṁ bhagavān viśvasmād itaraḥ ? tatrāha—yata iti |
viśvasya tat-kārya-rūpatvāt kenacid aṁśenaiva tad-rūpatvaṁ nirūpyate |
bhagavatas tat-kāraṇatvāt paratvam |
na tat-samaś cābhyadhikaś ca dṛśyate [śve.u. 6.8] iti śruty-antarāt |
tatra sarvajñasyāpi bhavataḥ sampraty aparitoṣa evāyaṁ pramāṇam ity āha—tad dhīti |
mayā tu yat kiñcid evopadiśyata ity āha—tathāpīti |
tad evam api paramātma-sandarbhe yad anyathā vyākhyātam, tat tu nātihṛdyam iti mantavyam ||
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
evaṁ bhaktim upadiśya bhajanīyeśvarasyaitāvad eva jñānaṁ bhaktaiḥ prathamam apekṣitavyam iti tad upadiśati |
idaṁ dṛśyamānaṁ viśvaṁ bhagavān iva sad iva cetanam iva ānanda-rūpam iva, na tu sākṣāt saccidānanda-rūpo bhagavān evety arthaḥ |
bhagavataḥ sattvādīnāṁ sārvakālikatvāt viśvasya sattvādīnāṁ ca kvacit-kālikatvād iti bhāvaḥ |
yato’sau bhagavān itaraḥ, asmād viśvasmād anyaḥ |
kathaṁ viśvaṁ bhagavān iva, kathaṁ bhagavān viśvasmād itaraḥ ? tatrāha—yata iti |
yasmān māyā śaktimato bhagavataḥ sakāśāj jagataḥ sthāna-nirodha-sambhavā iti viśvasya kārya-rūpatvāt kenacid aṁśenaiva tad-rūpatvaṁ nirūpyate |
bhagavatas tat-kāraṇatvāt tad-itaratvam iti |
ataḥ sarvaṁ khalv idaṁ brahma [chā.u. 3.14.1] ity-ādi-śrutibhir api brahma-kāryatvād eva brahmatvātideśo jñāpyate |
tat sarvaṁ bhavān bhagavato’vatāratvāt svayaṁ veda, tad apy ācāryavān puruṣo veda [chā.u. 6.14.2] iti nyāyena prādeśa-mātraṁ diṅ-mātraṁ koṭī-parārdhād apy adhika-pramāṇasya bhagavatas tadīyāyā bhakteś ca tad-aiśvarya-jñānasya ca prādeśa-mātraṁ daśāṅgula-mātraṁ pradarśitam |
prādeśa-tāla-gokarṇās tarjany-ādi-yute tate ity amaraḥ ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
vibhor līlāṁ pradarśayety uktaṁ, tat-pradarśanaṁ ca tat-svarūpa-guṇa-yāthātmya-bodhaṁ vinā na sambhaved atas tam upadiśati—idaṁ hīti |
yathā bhagavān satyastathaivedaṁ viśvaṁ satyam ity ubhayaṁ pāramārthika-sattvākam ity arthaḥ |
uktaṁ ca bhārate—
brahma satyaṁ tapaḥ satyaṁ satyañcaiva prajāpatiḥ | satyājjātāni bhūtāni satyaṁ bhūtamayaṁ jagat ||
iti, trisargo yatrāmṛṣeti coktaṁ prāk [bhā.pu. 1.1.1] kimadvaitamabhimataṁ? naivetyāha—itara iti |
viśvasmād bhinna iti cij-jaḍātmakāda-nityāt-tasmān-nitya-vijñānānand amūrtiḥ so'nyas tat-sparśaśūnya iti svarūpayāthātmyam uktam |
guṇa-yāthātmyam āha—yato bhagavata-stri-śaktikāj-jagataḥ sthānādayo bhavantīti jagat-pālakatvādayaḥ tasya guṇāḥ pāramārthikāḥ, sarvajña-kṛtatvāt-tat-pālanadīnāṁ jagato rajju-bhujaṅgādivat kalpitatve kavir manīṣīti [īśa. 8] tat-kṛtatva-vacanaṁ yathātathya-padaṁ ca vyākupyet |
brahma satyam ity ādikaṁ ca pīḍyeta |
tad idaṁ bhavān svayam upadeśaṁ vinaiva veda, tathāsya ācāryavān puruṣo veda [chā.u. 6.14.2] iti śruty artha-rakṣāyai bhavatas tava pradeśa-mātraṁ kiñcin-mayā pradarśitam ||
← 1.5.191.5.21 →