Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 5
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.5.17
← 1.5.161.5.18 →
tyaktvā sva-dharmaṁ caraṇāmbujaṁ harer
bhajann apakvo’tha patet tato yadi |
yatra kva vābhadram abhūd amuṣya kiṁ
ko vārtha āpto’bhajatāṁ sva-dharmataḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
evaṁ tāvat kāmya-dharmāder anartha-hetutvāt taṁ vihāya harer līlaiva varṇanīyety uktam |
idānīṁ tu nitya-naimittika-svadharma-niṣṭhām apy anādṛtya kevalaṁ hari-bhakter evopadeṣṭavyety āśayenāha—tyaktvā iti |
nanu svadharma-tyāgena bhajan bhakti-paripākena yadi kṛtārtho bhavet, tadā na kācic cintā, yadi punar apakva eva mriyeta tato bhraśyed vā, tadā svadharma-tyāga-nimitto’narthaḥ syād ity āśaṅkyāha |
tato bhajanāt kathaṁcit pated bhraśyen mriyeta vā yadi tad api bhakti-rasikasya karmānadhikārān nānartha-śaṅkā |
aṅgīkṛtyāpy āha |
vā-śabdaḥ kaṭākṣe |
yatra kva vā nīca-yonāv apy amuṣya bhakti-rasikasyābhadram abhūt kim |
nābhūd evety arthaḥ |
bhakti-vāsanā-sad-bhāvād iti bhāvaḥ |
abhajadbhis tu kevalaṁ svadharmataḥ ko vā arthaḥ āptaḥ |
abhajatām iti ṣaṣṭhī tu sambandha-mātra-vivakṣayā ||
kaivalya-dīpikā : kaścid viṣṇu-līlā-śravaṇādeḥ sākāropāsanasyāntaraṅgasya bahiraṅge nāgnihotrādinā vyavadhānaṁ mābhūd iti sva-dharmaṁ tyajati |
kaścit tu nityākaraṇe pratyavāya-bhayād īśvarārpaṇe tv ayathāvat kṛtaṁ syād iti ca bhakti-yogaṁ tyajati |
tayoḥ prathamaḥ śreyān iti āha—tyaktvā iti |
apakvaḥ sādhakaḥ |
antya-bhūmikām aprāptaḥ |
atha nityākaraṇa-pratyavyāyād anantaram |
tataḥ sthānād yatra kvacana sthāne yadi patet |
amuṣya patitasya kim abhadram abhūt ? na kim apīty arthaḥ |
viṣṇu-bhakti-vāsanā sad-bhāvād iti bhāvaḥ |
abhajatā bhakti-hīnena sva-dharmataḥ ko vā arthaḥ prāptaḥ ? na ko’pīty arthaḥ |
viṣaya-sukhe prāpte’py anarthatvād ity arthaḥ ||
sanātana gosvāmī (ha.bha.vi. 11.554): naiṣkarmyam apy acyuta-bhāva-varjitaṁ [bhā.pu. 1.5.12] ity-ādinā kāmya-karmāder anartha-hetutvāt taṁ vihāya harer līlādi-varṇanā-rūpā bhaktiḥ kāryety uktvā |
idānīṁ tu nitya-naimittikādi-svadharma-niṣṭhām apy anādṛtya kevalaṁ hari-bhaktir eva kāryety āha—tyaktveti |
svadharmaṁ nija-nija-varṇāśrama-dharmaṁ tyaktvā |
nanu svadharma-tyāgena bhajana-bhakti-paripākena yadi kṛtārtho bhavet, tarhi na kācic cintā, yadi punar apakva eva mriyeta, tato bhraśyeta vā, tadā ca svadharma-tyāga-nimitto’narthaḥ syād ity āha—tato bhajanāt patet kathaṁcit bhraśyet mriyate vā |
yadi tathāpi bhakti-rasikasya karmānadhikārān nānartha-śaṅkā |
aṅgīkṛtyāpy āha |
vā-śabdaḥ kaṭākṣe |
yatra kva vā nīca-yānāv apy amuṣya bhakti-rasikasyābhadram abhūt kim ? nābhūd evety arthaḥ |
bhakti-vāsanā-sambhāvanād iti bhāvaḥ |
abhajadbhis tu kevalaṁ svadharmataḥ ko vā arthaḥ prāptaḥ ? abhajatām iti ṣaṣṭhī saṁbandha-mātra-vivakṣayā |
ata eva śrī-bhagavad-gītāsu sarvānte sarvopadeśa-sāraḥ—sarva-dharmān parityajya [gītā 18.66] iti |
ekādaśa-skandhe ca—tasmāt tvam uddhavotsṛjya [bhā.pu. 11.12.14] ity-ādi |
tac ca sarvam agre śaraṇāpattau lekhyam eva ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
idānīṁ svadharma-parityāge’pi doṣaḥ pariharati—tyaktveti |
ayam arthaḥ—sva-dharmaṁ tyaktvā yo bhajan syāt, amuṣyābhadraṁ tāvan na bhavaty eva—devarṣi-bhūtāpta-nṛṇāṁ [bhā.pu. 11.5.41] ity ādeḥ |
tatra yadi bhagavat-prāptāyogyaḥ syāt, āyuḥ-kṣayeṇa citraketuvad aparādhena vā dehāntaraṁ prānuyāt, bharatavat tasminn eva dehe’pi bālyāviṣṭaḥ syāt tadā tasya bhakty-abhāva-samaye’pi yaḥ svadharma-tyāgas tenāpi nābhadraṁ bhavet, bhakti-vāsanāyās tv avicchitti-dharmatvāt |
tataś ca yatra kva vāpy avasthāyāṁ tasyābhadraṁ na syād eva, abhaktānāṁ tu ko vārthaḥ satatam avyabhicārī syād iti ||
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
nanu—
na buddhi-bhedaṁ janayed ajñānāṁ karma-saṅginām | yojayet sarva-karmāṇi vidvān yuktaḥ samācaran ||
[gītā 3.26]
iti śrī-gītopaniṣad-vākyena karma-tyājanaṁ niṣiddhaṁ satyaṁ taj-jñānopadeṣṭṛ-viṣayam eva jñānasyāntaḥkaraṇa-śuddhy-adhīnatvāt |
tac-chuddhes tu niṣkāma-karmādhīnatvāt |
bhaktes tu svataḥ prābalyād antaḥkaraṇa-śuddhi-paryantānapekṣatvāt |
na bhukty-upadeṣṭṛ-viṣayam |
yad uktaṁ śrīmad-ajitena—
svayaṁ niḥśreyasaṁ vidvān na vakty ajñāya karma hi | na rāti rogiṇo’pathyaṁ vāñchato’pi bhiṣaktamaḥ || iti |
[bhā.pu. 6.9.50]
tasmāt—sarva-dharmān parityajya mām ekaṁ śaraṇaṁ vraja [gītā 18.66] iti |
dharmān santyajya yaḥ sarvān māṁ bhajeta sa tu sattamaḥ [bhā.pu. 11.11.32] ity-ādi bhagavad-vākya-balān nitya-naimittika-svadharma-niṣṭhāyā api tyājanayaiva kevalaiva hari-bhaktir upadeṣṭavyety āśayenāha tyaktveti |
ktvā-pratyayena bhajanārambha-daśāyām api karmānuvṛttir niṣiddhā sva-dharmaṁ tyaktvā yo bhajan syād amuṣyābhadraṁ tāvan na bhaved eva |
devarṣi-bhūtāpta-nṛṇāṁ pitṛṇaṁ [bhā.pu. 11.5.41] ity āder yadi punar upakvo bhagavat-prāpty-ayogyo mriyeta jīvann eva vā kathaṁcid anyāsaktas tato bhajanāt durācāratayā vā patet |
tad api karma-tyāga-nimittam abhadraṁ na bhaved eva bhakti-vāsanāyās tv anucchitti-dharmatvāt sūkṣma-rūpeṇa |
tad api sattvāt karmānadhikārād ity āha |
yatra kva vā janmani kim abhadram abhūn nābhūd eva |
vā-śabdasya kaṭākṣārthakatvāt tuṣyatu durjana iti nyāyenaiva pātābhyupagamaḥ na tu vastutaḥ pātas tad-dhetukaṁ nīca-yonitvaṁ ca |
na hy aṅgopakrame dhvaṁso mad-dharmasyoddhavāṇv api [bhā.pu. 11.29.20] iti śrī-bhagavad-vākyād amogha-bhakty-aṅkurasyāvaśya-bhāvya-patra-puṣpa-phalāditvād iti bhāvaḥ |
atra bhaved ity anuktvā bhūta-nirdeśo vādinaḥ praty ākṣepaṁ sūcayati |
abhajatām abhajadbhis tu svadharmataḥ ko vā artha āpto na ko’pīty arthaḥ ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
nanu hari-līlā-rasābhi-niveśān-nitya-karmāpi tyajantaḥ pratyavāyinaḥ syurato vedācāryeṇa mayā kathaṁ tādṛśaṁ tat pradarśanīyaṁ? tatrāha—tyaktveti |
sva-dharmaṁ nitya-karmāpi tyaktvā hareś caraṇāmbujaṁ bhajan jano yadyapakvo'labdha bhakti-phalaḥ patenmriyeta, artha viṣaya-saṅgena tatas tad-bhajanād bhraṁśeta vā tarhi vatra kva vā jātasyāmaṣyābhadraṁ tat-pada-vicyuti-lakṣaṇam amaṅgalam abhūt kiṁ? bhakti-vījasyākṣayatvān-nābhūd ity arthaḥ |
gītañcaivaṁ bhagavatā—
na hi kalyāṇa-kṛt kaścid-durgatiṁ tāta gacchati | prāpya puṇyakṛtāṁ lokāluṣitvā śāśvatīḥ samāḥ | śucīnāṁ śrīmatāṁ gehe yoga-bhraṣṭo'bhijāyate ||
[gītā 6.41-42]
ity-ādibhiḥ, hari-padāmbuja-prapannasya tal-līlā-rasikasya yateriva karmānadhikārān na pratyavāya-śaṅkā, pratinidhibhis tat-karmānuṣṭhānāc ca na nyūnatāleśaḥ |
smaranti mama nāmāni ye tyaktvā karma cākhilam | teṣāṁ karmāṇi kurvanti ṛṣayo bhagavat-parāḥ ||
[ādi-purāṇe]
ity-ādi-smaraṇāt |
na ca sva-dharmakṛtāṁ nānartha-śaṅketi vācyam ity āha—ko veti |
abhajatām iti sambandha-sāmānye |
yaṣṭhī |
hareś-caraṇāmbujam abhajadbhis tu sva-dharmataḥ ko vārtha āptaḥ, tadāptasya vināśitvān na ko'pīti |
tasmān-nity-ādi-karma-niṣṭhāmanādṛtya bhaktiḥ śuddhaiva tvayā varṇeti ||
← 1.5.161.5.18 →