vāsudeva-mahima-varṇanābhāve kavi-kṛti-mātrasyaiva jugupsitatvam evāha—na yad iti |
yad vacaḥ kartṛ citrāṇi guṇālaṅkāra-yuktāni padāni yatra tat śleṣeṇa citrasya vismayasya sthānam api harer yaśo na pragṛṇīta |
kīdṛśaṁ ? jagad api pavitrayatīti tat sva-śrotṛ-vaktr ādy-ātmakaṁ sarvaṁ jagad api punāti, kiṁ punaḥ svam iti |
jīvana-tulyena tad-yaśasya vinā kavi-vaco’laṅkārādi-yuktaṁ mṛta-śarīram ivāpavitraṁ bhavatīti bhāvaḥ |
tad vāyasaṁ tīrtham ucchiṣṭāvicitrānnādi-yuktaṁ garta-viśeṣaṁ kāka-tulyānāṁ kāminām abhilaṣaṇīyatvāt |
kutaḥ ? mānasā mānasa-sarovarasthā haṁsāḥ, pakṣe mānasā harer manasi sthitā bhaktā yatra na nitarāṁ ramante, na sarvathaiva ramanta ity arthaḥ |
sādhavo hṛdayaṁ mahyaṁ sādhūnāṁ hṛdayaṁ tv ahaṁ [bhā.pu. 9.4.68] iti bhagavad-ukteḥ |
yad vā, mānaṁ tad-vacasa ādaram aramaṇāt syanti nāśayanti |
yad vā, mānasāḥ sanakādaya ity uśantīty asya kartṛ-padaṁ yata uśik kamanīyaṁ saro bhagavad-dhāma ca kṣayo nivāso yeṣāṁ te |
atra vacaḥ-śabdena vākye abhidhīyamāne,
nābhāgo nabhagāpatyaṁ yaṁ tataṁ bhrātaraḥ kavim | yaviṣṭhaṁ vyabhajan dāyaṁ brahmacāriṇam āgatam ||
[bhā.pu. 9.4.1]
ity-ādīnāṁ śrī-bhāgavatīyānām api pṛthag-vākyānāṁ vāyasa-tīrthatvaṁ prasajjate |
śāstre’bhidhīyamāne vyāsādi-kṛteṣu purāṇādiṣu na kutrāpi hari-yaśaḥ sāmānyābhāva iti na kasyāpi vāyasa-tīrthatvaṁ syāt |
kali-mala-saṁhati-kālano’khileśo harir itaratra na gīyate hy abhīkṣṇam | iha tu punar bhagavān aśeṣa-mūrtiḥ paripaṭhito’nu-padaṁ kathā-prasaṅgaiḥ ||
[bhā.pu. 12.12.66]
iti dvādaśokter atra vacaḥ-śabdenottaratra vāg-visarga-padena ca kathā-prasaṅga evocyate |
evaṁ ca saty atratyāni sargāṇy evopākhyānāni hari-yaśo’laṅkṛtāny eva |
anyatra pūrāṇādau bahūny evākhyānāni hari-yaśo-rahitāni vāyasa-tīrthāny eveti saṅgatiḥ ||
[atra yathā-ślokaṁ punaḥ 12.12.51-tama-padyaṁ draṣṭavyam |
punar uktir ādarād iti jñeyam ||