Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 4
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.4.5
dṛṣṭvānuyāntam ṛṣim ātmajam apy anagnaṁ
devyo hriyā paridadhur na sutasya citram |
tad vīkṣya pṛcchati munau jagadus tavāsti
strī-pum-bhidā na tu sutasya vivikta-dṛṣṭeḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
nirvikalpakatvaṁ prapañcayati —dṛṣṭveti |
ātmajaṁ śukaṁ pravrajantam anugacchantam ṛṣiṁ vyāsam anagnam api dṛṣṭvā jale krīḍantyo devyo’psaraso hriyā lajjayā paridadhur vastra-paridhānaṁ kṛtavatyaḥ |
anagnam apīty anenārthāt tat-suto nagna ity uktam |
nagnasya purato gacchataḥ sutasya tu hriyā na paridadhuḥ |
tac citraṁ vīkṣya |
iyaṁ strī ayaṁ pumān iti bhidā bhedas tavāsti |
viviktā pūtā dṛṣṭir yasya ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
dṛṣṭvety ādau apy anagnatvasyāpi paridhāne hetutvaṁ, tena maryādāvattvasya lakṣitatvān nikaṭāgamana-dṛṣṭi-kṣepādy-asambhāvanayā tāsāṁ yuktam |
sute tu nagnatvasya tad-vaiparītyenāparidhāne hetutvaṁ yuktam iti yadyapi syāt, tathāpi yan mad-darśane paridadhur, na tu tad-darśane, tac citram |
tasmād amuṁ na dadṛśur iti niścityāpy utkaṇṭhayā kathañcid dadṛśur eveti sambhāvya, tāsām apalāpa-khaṇḍanārthaṁ darśanam eva bhaṅgyā niścitya pṛcchati satīty arthaḥ ||
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
nirvikalpakatvaṁ pramāṇayati dṛṣṭveti |
ātmajaṁ śukaṁ pravrajya yāntam anujātam ṛṣiṁ vyāsam anagnam api dṛṣṭvā devyo jala-krīḍanata utthitā lajjayā paridadhuḥ sva-sva-vastrāṇīty arthaḥ, na tu sutasya śukasya darśane |
tac citram |
“aho ! yuvānaṁ tatrāpi nagnaṁ sarvatra spaṣṭaṁ vilokayantaṁ mat-putraṁ vīkṣya etā na lajjitāḥ ! māṁ tu vṛddhaṁ sa-vasanam ito yuvatayaḥ khelantīti tad-diśi dṛśam apy adadānaṁ vilokya lajjante sma |
tad imā eva ārjavena kāraṇaṁ pṛcchāmi” iti munau pṛcchati sati jagaduḥ, “iyaṁ strī ayaṁ pumān iti tava stī-puṁ-bhidā asti, na tu tava sutasya |
” nanu katham etaj jātam ? tatrāhuḥ—viviktā pūtā dṛṣṭir yasya tasyeti vayaṁ yuvati-janāḥ kalābhijñāḥ strī-puṁsayor nayana-darśanenaiva tad-antas-tattvaṁ sarvaṁ jñātuṁ prabhavāma iti bhāvaḥ ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
pravrajantam ātmajaṁ śukam anuyātamṛṣiṁ vyāsamanagnam api dṛṣṭvāntasi krīḍantyo devyo hriyā vāsāṁsi paridadhuḥ, anagnam ity ukteḥ sutasya nagnatvaṁ prāptaṁ, sutasya hriyā na paridadhur iti citraṁ vīkṣya nagnasya yūnaḥ paśyataś ca darśanān na hīḥ, tad-vilakṣaṇasya darśanāt kathaṁ seti munau vyāse pṛcchati sati tā jagaduḥ—tavāstīty-ādi |
taruṇyo hi puṁdṛṣṭi-parīkṣikā bhavantīti tav eśvaratvad vyathitasya strī-puṁbhidāsti |
sutasya tu na yato vivikta-dṛṣṭeḥ, vivikte dehādi-bhinne svātmani dṛṣṭir yasyeti mahā-yogitvaṁ sphuṭam |
na ca vyāsasya śukād apakarṣaḥ tasyeśvaratvena nitya-siddhotkarṣatvāt ||