Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 3
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
MadhvācāryaŚrīdharaŚrīnāthaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.3.33
yatreme sad-asad-rūpe pratiṣiddhe sva-saṁvidā |
avidyayātmani kṛte iti tad brahma darśanam ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Madhvācārya
bhāgavata-tātparyam
avidyayā jīva-kṛte parameśvare pratiṣiddhe iti brahma-darśanam ||
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
tad evam upādhi-dvayam uktvā tad-apavādena jīvasya brahmatām āha—yatreti |
yatra yadā ime sthūla-sūkṣme rūpesva-saṁvidā śravaṇa-mananādi-bhaktyā svarūpa-samyag-jñānena pratiṣiddhe bhavataḥ |
jñānena pratiṣedhārhatve tam eva hetum āha—yatreme iti |
avidyayātmani kṛte kalpite iti hetoḥ |
tad brahma, tadā jīvo brahmaiva bhavatīty arthaḥ |
kathaṁ-bhūtam ? darśanaṁ jñānaika-svarūpam ||
Śrīnātha Cakravartī
caitanya-mata-mañjuṣā
anyac ca, yatreme ity-ādi |
ime sad-asad-rūpe kārya-kāraṇa-rūpe yatra pratiṣiddhe pṛthaktvena rodhite |
kena ? sva-saṁvidā sveṣāṁ bhaktānāṁ bodhana ātmani cid-aṁśe māyayā kṛte iti |
evaṁ taṁ śrī-kṛṣṇākhyaṁ dhāma brahma-darśanaṁ, brahmaṇa ādarśaḥ, tad-vaibhavatvāt ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
atha jīva-svarūpe bhagavat-svarūpe ca tat-sambandhaṁ vārayati, pūrvādhyāyoktaṁ brahma ca lakṣayati—yatreti dvābhyām |
yatra yasmin darśane sthūla-sūkṣma-rūpe śarīre sva-saṁvidā jīvātmanaḥ svarūpa-jñānena pratiṣiddhe bhavataḥ |
kena prakāreṇa ? vastuta ātmani te na sta eva, kintv avidyayaivātmani kṛte adhyaste iti etat-prakāreṇety arthaḥ |
tad brahma-darśanam iti yat-tador anvayaḥ |
brahmaṇo darśanaṁ sākṣātkāraḥ |
yatra sva-saṁvidety uktyā jīva-svarūpa-jñānam api tad-āśrayam eva bhavatīti |
tathā kevala-sva-saṁvidā te niṣiddhe na bhavata iti ca jñāpitam |
tataś ca jīvata evāvidyā-kalpita-māyā-kārya-sambandha-mithyātva-jñāpaka-jīva-svarūpa-sākṣātkaraṇa-tādātmyāpanna-brahma-sākṣātkāro jīvan-mukti-viśeṣa ity arthaḥ |
īdṛśam eva tan-mukti-lakṣaṇaṁ śrī-kāpileye muktāśrayaṁ [bhā.pu. 3.28.35-38] ity-ādi-catuṣṭaye darśitam |
tasmād asya prārabdha-karma-mātrāṇām anabhiniveśenaivopabhogaḥ |
evam evoktaṁ, tatra ko mohaḥ kaḥ śoka ekatvam anupaśyataḥ [īśopaniṣad 7] iti ||
[prīti-sandarbha 3]
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
nanv evaṁ ced idaṁ sarvaṁ vastuto māyā-darśanam eva, brahma-darśanaṁ kiṁ tad ? ity ākāṅkṣāyām āha—yatra bhagavati ime sad-asad-rūpe ukta-lakṣaṇe māyike sthūla-sūkṣma-rūpe pratiṣiddhe bhavataḥ, tenāmāyikaṁ tu rūpaṁ tasya na pratiṣiddham iti bhāvaḥ |
kena ? sveṣāṁ bhaktānāṁ saṁvidā anubhavena |
te kathaṁ bhagavati na staḥ ? ity ata āha—avidyayā ātmani jīve eva kṛte adhyāste, na tv īśvare |
yad uktaṁ—
dehāhaṅkāraṇād dehādhyāso jīve hy avidyayā | na tathā jagad-adhyāsaḥ paramātmani yujyate ||
tat tataś ca tasya brahmaṇo darśanaṁ sākṣātkāraḥ syāt ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
yaj-janma-kīrtanaṁ jīvasya duḥkha-grāmād vimocakam uktaṁ tat paramātma-vastu kīdṛk? kathaṁ vā tasya jñānam? ity atrāha—yatreti |
yathā nabhasi ity-ādi-dvyārthād ātmani jīve'vidyayā kṛte ime sad asad-rūpe sthūla-sūkṣma śarīre yatra svasaṁvidā pratiṣiddhe dhāmā svena sadā ity ukte nija-saṁvicchaktyā nitya-nivṛtte bhavatas tad-brahma |
iti śavda ādy arthaḥ |
iti hetu-prakaraṇa-prakārādi-samāptiṣu ity amarokteḥ |
ity-ādi-rūpaṁ tasya darśanaṁ jñānaṁ |
tathā ca māyā-gandhāspaṣṭaṁ saṅkalpenaiva viśvedayādi-kāraṇaṁ śrī-mahilaṁ vijñāna-sukha-ghanaṁ paramātma-vastu vijñāya taj-janma-karma-kīrtanāt-tat-sammukhyāt-tato vimocanaṁ jīvasyeti ||