Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 3
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
MadhvācāryaŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.3.32
← 1.3.311.3.33 →
ataḥ paraṁ yad avyaktam avyūḍha-guṇa- vyūhitam |
adṛṣṭāśruta-vastutvāt sa jīvo yat punar bhavaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Madhvācārya
bhāgavata-tātparyam
ataḥ paraṁ jaḍeśvarayoḥ param |
avyūḍha-guṇa-bṛṁhitam |
anādi-kāle kadācid apy anavagata-sattvādi-guṇa-bṛṁhitam |
adṛṣṭāśruta-vastutvāt punar bhavaḥ ||
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
kiṁ ca ataḥ sthūlād rūpāt param anyad api rūpam āropitam ity anuṣaṅgaḥ |
kathaṁbhūtaṁ tat ? yad avyaktaṁ sūkṣmaṁ tatra hetuḥ—avyūḍha-guṇa-vyūhitam |
vyūhaḥ kara-caraṇādi-pariṇāmaḥ |
tathā avyūḍhā apariṇatā ye guṇās tair vyūhitaṁ racitam |
ākāra-viśeṣa-rahitatvād avyaktam ity arthaḥ |
etad eva kutas tatrāha |
adṛṣṭāśruta-vāstutvāt |
yac cākāra-viśeṣavad vastu tad-asmad-ādivad dṛśyate |
śrūyate vā indrādivat |
idaṁ tu na tathā |
tarhi tasya sattve kiṁ pramāṇaṁ tatrāha |
sa jīvo jīvopādhiḥ jīvo jīvena nirmukto jīvo jīvaṁ vihāya ]bhā.pu. 11.25.36] ity ādau jīvopādhau liṅga-dehe jīva-śabda-prayogāt |
jīvopādhitayā kalpyata ity arthaḥ |
nanu sthūlam eva bhogāyatanatvāj jīvasyopādhir astu kim anya-kalpanayety ata āha |
yad yasmāt sūkṣmāt punar bhavaḥ punar janma |
utkrānti-gatyāgatīnāṁ tena vināsaṁbhavād iti bhāvaḥ ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
tasya yathā sthūlaṁ rūpaṁ tathā sūkṣmam apīty āha—ataḥ param iti |
ataḥ sthūlād rūpāt param anyad api yad avyaktaṁ sūkṣmaṁ tasya rūpam |
sūkṣmatve tu hetuḥ—adṛṣṭeti |
adṛṣṭatvād adṛṣṭam ity anyato’py aśrutatvāc cety arthaḥ |
tatra hetuḥ—avyūḍheti |
aspaṣṭa-śabdādi-guṇam ity arthaḥ |
yad yasmād eva rūpād dhetor yad aṁśāveśenaivety arthaḥ |
sa jīvo’pi punar bhavo bhavati—punaḥ punar janmādikaṁ labhata ity arthaḥ |
tad api māyā-guṇair viracitam iti pūrveṇānuṣaṅgaḥ |
pūrvavad upāsanārtham evedaṁ rūpam āropitam iti bhāvaḥ |
vakṣyate ca—amunī bhagavad-rūpe mayā te hy anuvarṇite |
ubhe api na gṛhṇanti māyā-sṛṣṭe vipaścitaḥ ||
[bhā.pu. 2.10.35] iti ||
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
yathā sthūlaṁ rūpaṁ bhagavad-rūpatvenoktam api yogibhir upāsyam api māyā-guṇair viracitaṁ tathaiva sūkṣmam api rūpam amūnī bhagavad-rūpe ity anena bhagavad-rūpatvena prayutkam api karṇau diśaḥ śrotram amuṣya śabda iti |
sarvātmano’ntaḥkaraṇaṁ giritram ity ādy ukter yogibhir upāsyam api māyikam evety āha |
ataḥ sthūlād anyat |
avyaktaṁ sūkṣmaṁ tatra hetuḥ avyūḍhaḥ kara-caraṇāditvenāpariṇatā ye guṇās tair bṛṁhitaṁ racitam ākāra-viśeṣa-rahitam ity arthaḥ |
etad eva kutas tatrāha adṛṣṭāśruta-vastutvāt |
yac cākāra-viśeṣavad vastu tad asmad-ādivad dṛśyate śrūyate vā indrādivat idaṁ tu na tathā |
nanu tasya sattve kiṁ pramāṇaṁ tatrāha—sa jīvaḥ |
jīvopādhiḥ jīvo jīvena nirmukto jīvo jīvaṁ vihāya ca ]bhā.pu. 11.25.36] ity ādau jīvopādhau liṅga-dehe jīva-śabda-prayogāt jīvopādhitayā kalpyata ity arthaḥ |
nanu sthūlam eva bhogāyatanatvāt jīvasyopādhir astu kim anya-kalpanayā ity ata āha—yad yasmāt sūkṣmāt punarbhavaḥ punaḥ punar janma utkrānti-gaty-āgatīnāṁ tena vinā asambhavād iti bhāvaḥ |
tena ca samaṣṭi-vyaṣṭi-virājāṁ jīvatvāt tat-sthūla-sūkṣmayo rūpayor māyikatvāt tatra ceśvaratvam āropitam eva, na tu sāhajikam iti bhāvaḥ |
yad uktaṁ—
virāḍ hiraṇyagarbhaś ca kāraṇaṁ cety upādhayaḥ | īśasya yantribhir hīnaṁ turīyaṁ tat pracakṣate ||
atrāpi vakṣyate—
amunī bhagavad-rūpe mayā te hy anuvarṇite | ubhe api na gṛhṇanti māyā-sṛṣṭe vipaścitaḥ ||
[bhā.pu. 2.10.35]
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
bhagavad-vaimukhyāj-jīvasya tad-grāma ity āha—ataḥ sthūlād rūpāt paramanyad yad avyaktaṁ liṅgaṁ, tad api tatrāropitam iti sambandhaḥ |
avyaktatve hetur avyūḍheti avyūḍhair alavdha-pāṇipādādi-rūpa-pariṇāmair guṇair bṛṁhitaṁ racitam ākāra-viśeṣa-śūnyam ity arthaḥ |
yadyato'vyaktād-dhetoḥ sa jīvaḥ punar bhavo'sakṛd utpattimān bhavati |
tad ārope hetur adṛṣṭeti—adṛṣṭam aḥrutaṁ ca vastu bhagavat-tattvaṁ yena tattvādanāditad vai-mukhyād ity arthaḥ |
vakṣyati caivaṁ janasya kṛṣṇād vimukhasya daivād adharma-śīlasya suduḥkhitasya iti ||
← 1.3.311.3.33 →