yasya puruṣasya ambhasi svaroma-kūpastha-brahmāṇḍāntare ekaika-prakāśena praviśya sva-sṛṣṭe garbhode śayānasya yogaḥ samādhis tad-rūpāṁ nidrāṁ vistārayataḥ |
yasya nābhi-hradāmbujasya avayavānāṁ saṁsthānaiḥ pradeśa-viśeṣair loka-vistaraḥ pātālādi-satyānta-bhuvana-vinyāsaḥ ity ayaṁ padmanābho’niruddhāṁśo garbhodaśāyī dvitīyo jñeyaḥ |
yas tu pūrvādhyāye hari-viriñca-hareti sañjñā ity atra harir iti paṭhitaḥ |
sa kṣīrodaśāyī aniruddhāṁśas tṛtīyaḥ puruṣo jñeya iti puruṣa-trayam |
tatra prathamaḥ prakṛtir antaryāmī |
dvitīyaḥ samaṣṭi-virājaḥ |
traya evāṁśenāntaryāminaḥ |
ekaṁ tu mahataḥ sraṣṭṛ dvitīyaṁ tantu-saṁsthitam | tṛtīyaṁ sarva-bhūtasthaṁ tāni jñātvā vimucyate ||
evaṁ caitat prakaraṇa-vyañjitā mahā-viṣṇor līlā-kathā-paripāṭī ceyam |
yadaiva tasya punar api pradeśa-viśeṣe śayanecchā ajaniṣṭa tadā kāraṇārṇave śayāna eva sva-niśvāsa-niṣkramaṇa-prathama-kṣaṇe sva-śaktiṁ māyām aikṣiṣṭa |
taya ca tad-iṅgita-jñayā tad-icchā-balāl labdha-sāmarthyayā mahat-tattvādi-tattvāni svata eva niṣkāsya brahmāṇḍaṁ taiḥ sṛṣṭvā sva-prabhur vijñāpyate sma—he nātha śayitum āgaccheti tato’sau tatra gatvā nimeṣa-mātraṁ śayitvā yadaiva punar āgatavān tadaiva tad brahmāṇḍaṁ śayana-mandiraṁ nirmālyam iva māyayaiva sā dūrīcakāra |
punar api navīna-mandire taṁ śāyayitum evaṁ ca brahmaṇaḥ parārdha-dvayaṁ gacchati sma |
yad uktaṁ tṛtīye nimeṣa upacāryata iti ||