sarvavacanam kimartham .
sarvavacanam alontyanivṛttyartham .
sarvagrahaṇam kriyate alontyanivṛttyartham .
alaḥ antyasya vidhayaḥ bhavanti iti antyasya dvirvacanam mā bhūt iti .
kva punaḥ alontyanivṛttyarthena arthaḥ sarvagrahaṇena .
nityavīpsayoḥ iti .
nityavīpsayoḥ iti ucyate na ca antyasya dvirvacanena nityatā vīpsā vā gamyate .
iha tarhi pareḥ varjane iti antyasya api dvirvacanena varjyamānatā gamyeta .
ṣaṣṭhīnirdeśārtham ca .
ṣaṣṭhīnirdeśārtham ca sarvagrahaṇam kartavyam .
ṣaṣṭhīnirdeśaḥ yathā prakalpeta .
anirdeśe hi ṣaṣṭhyarthāprasiddhiḥ .
akriyamāṇe sarvagrahaṇe ṣaṣṭhyarthasya aprasiddhiḥ syāt .
kasya .
sthāneyogatvasya .
kva punaḥ iha ṣaṣṭhīnirdeśārthena arthaḥ sarvagrahaṇena yāvatā sarvatra eva ṣaṣṭhī uccāryate .
parervarjane prasamupodaḥpādapūraṇe uparyadhyadhasaḥsāmīpye vākyāderāmantritasya iti .
iha na kā cit ṣaṣṭhī nityavīpsayoḥ iti .
nanu ca eṣā eva ṣaṣṭhī .
na eṣā ṣaṣṭhī .
kim tarhi .
arthanirdeśaḥ eṣaḥ .
nitye ca arthe vīpsāyām ca iti .
alontyanivṛttyarthena tāvat na arthaḥ sarvagrahaṇena .
idam tāvat ayam praṣṭavyaḥ .
nityavīpsayoḥ dve bhavataḥ iti ucyate dviśabdaḥ ādeśaḥ kasmāt na bhavati .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na dviśabdaḥ ādeśaḥ bhavati iti yat ayam tasyaparamāmreḍitam anudāttamca iti āha .
katham kṛtvā jñāpakam .
dviśabdaḥ ayam ekāc tasya ekāctvāt tasyaparamāmreḍitam anudāttamca iti etat na asti .
paśyati tu ācāryaḥ na dviśabdaḥ ādeśaḥ bhavati iti tataḥ tasya paramāmreḍitam anudāttamca iti āha .
yadi tarhi na dviśabdaḥ ādeśaḥ bhavati ke tarhi idānīm dve bhavataḥ .
dviśabdena yat ucyate .
kim punaḥ tat .
dviśabdaḥ ayam saṅkhyāpadam saṅkhyāyāḥ ca saṅkhyeyam arthaḥ .
saṅkhyeye dve bhaviṣyataḥ .
ke punaḥ te .
pade vākye mātre vā .
tat yadā tāvat pade vākye vā tadā anekāltvāt sarvādeśaḥ siddhaḥ .
yadā mātre api tadā anekālśitsarvasya iti sarvādeśaḥ bhaviṣyati .
yadā tarhi ardhamātre tadā sarvādeśaḥ na sidhyati .
na eṣaḥ doṣaḥ .
na ca ardhamātre dviḥ ucyete .
kim kāraṇam .
iha vyākareṇe yaḥ sarvālpīyān svaravyavahāraḥ saḥ mātrayā bhavati na ardhamātrayā vyavahāraḥ asti .
tena ardhamātre na bhaviṣyataḥ .
evam api kutaḥ etat pade dve bhaviṣyataḥ iti na punaḥ vākye syātām mātre vā .
nityavīpsayoḥ dve bhavataḥ iti ucyate na ca vākyadvirvacanena mātrādvirvacanena vā nityatā vīpsā vā gamyate .
ṣaṣṭhīnirdeśārtham eva tarhi sarvagrahaṇam kartavyam .
na vā padādhikārāt .
na vā vaktavyam .
kim kāraṇam .
padādhikārāt .
padasya iti prakṛtya dvirvacanam vakṣyāmi .
tat ca samāsataddhitavākyanivṛttyartham .
tat ca avaśyam padagrahaṇam kartavyam samāsanivṛttyartham taddhitanivṛttyartham vākyanivṛttyartham ca .
samāsanivṛttyartham tāvat .
saptaparṇaḥ aṣṭāpadam .
taddhitanivṛttyartham .
dvipadikā tripadikā .
māṣaśaḥ kārṣāpaṇaśaḥ .
vākyanivṛttyartham .
grāme grāme pānīyam .
māṣam māṣam dehi .
atha kriyamāṇe api vai padagrahaṇe samāsanivṛttyartham iti katham idam vijñāyate .
samasasya nivṛttyartham samāsanivṛttyartham iti .
āhosvit samāse nivṛttyartham samāsanivṛttyartham iti .
kim ca ataḥ .
yadi viñāyate samāsasya nivṛttyartham samāsanivṛttyartham iti siddham saptaparṇaḥ saptaparṇau saptaparṇāḥ iti saptaparṇābhyām saptaparṇebhyaḥ iti atra prāpnoti .
atha vijñāyate samāse nivṛttyartham samāsanivṛttyartham iti saptaparṇaḥ saptaparṇau saptaparṇāḥ iti atra api prāpnoti .
tathā taddhitanivṛttyartham iti .
katham idam vijñāyate .
taddhitasya nivṛttyartham taddhitanivṛttyartham iti .
āhosvit taddhite nivṛttyartham taddhitanivṛttyartham iti .
kim ca ataḥ .
yadi vijñāyate taddhitasya nivṛttyartham taddhitanivṛttyartham iti siddham dvipadikāḥ tripadikāḥ dvipadikābhyām tripadikābhyām māṣaśaḥ kārṣāpaṇaśaḥ iti atra prāpnoti .
atha vijñāyate taddhite nivṛttyartham taddhitanivṛttyartham iti dvipadikāḥ tripadikāḥ iti atra api prāpnoti .
tathā vākyanivṛttyartham iti katham idam vijñāyate .
vākyasya nivṛttyartham vākyanivṛttyartham iti .
āhosvit vākye nivṛttyartham vākyanivṛttyartham iti .
kim ca ataḥ .
yadi vijñāyate vākyasya nivṛttyartham vākyanivṛttyartham iti yadi vākyam vīpsāyuktam bhavitavyam eva dvirvacanena .
atha api avayavaḥ bhavatu eva .
tat etat kriyamāṇe api padagrahaṇe ālūnaviśīrṇam bhavati .
kim cit saṅgṛhītam kim cit asaṅgṛhītam .
sagatigrahaṇam ca .
sagatigrahaṇam ca kartavyam .
prapacati prapacati .
prakaroti prakaroti iti .
kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .
na hi sagatikam padam bhavati .
samāsanivṛttyarthena tāvat na arthaḥ padagrahaṇena .
samāsena uktatvāt vīpsāyāḥ dvirvacanam na bhaviṣyati .
kim ca bhoḥ samāsaḥ vīpsāyām iti ucyate .
na khalu vīpsāyām iti ucyate gamyate tu saḥ arthaḥ .
tatra uktaḥ samāsena iti kṛtvā dvirvacanam na bhaviṣyati .
yatra ca samāsena anuktā vīpsā bhavati tatra dvirvacanam .
tat yathā .
ekaikavicitāḥ anyonyasahāyāḥ iti .
atha vā yat atra vīpsāyuktam na adaḥ prayujyate .
kim punaḥ tat .
parvaṇi parvaṇi sapta parṇāni asya .
paṅktau paṅktau aṣṭau padāni asya iti .
taddhitanivṛttyarthena ca api na arthaḥ padagrahaṇena .
taddhitena ukatvāt vīpsāyāḥ dvirvacanam na bhaviṣyati .
taddhitaḥ khalu api vīpsāyām iti ucyate .
yatra ca taddhitena anuktā vīpsā bhavati tatra dvirvacanam .
tat yathā .
ekaikaśaḥ dadāti iti .
vākyanivṛttyarthena ca api na arthaḥ padagrahaṇena .
padadvirvacanena uktatvāt vīpsāyāḥ vākyadvirvacanam na bhaviṣyati .
yatra ca padadvirvacanena anuktā vīpsā bhavati tatra dvirvacanam .
tat yathā .
prapacati prapacati .
prakaroti prakaroti .
uttarārtham tarhi padagrahaṇam kartavyam .
tasyaparamāmreḍitam anudāttamca iti vakṣyati tat padadvirvacane yathā syāt vākyadvirvacanemā bhūt .
mahyam grahīṣyati mahyam grahīṣyati .
mām abhivyāhariṣyati mām abhvyāhariṣyati .
katham ca atra dvirvacanam .
chāndasatvāt .
svaraḥ api tarhi chāndasatvāt eva na bhaviṣyati .
uttarārtham eva tarhi padagrahaṇam kartavyam .
padasya padāt iti vakṣyati tat padagrahaṇam na kartavyam bhavati .
sarvagrahaṇam api tarhi uttarārtham .
anudāttaṃsarvamapādādau iti vakṣyati tat sarvagrahaṇam kartavyam bhavati .
ubhayam kriyate tatra eva