Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.4.93
sanval laghuni caṅpare 'nag lope
Aṣṭādhyāyī 7.4.93
Vṛtti Patañjali

iha kasmāt na bhavati .

ajajāgarat .

laghuni caṅpare iti ucyate vyavahitam ca atra laghu caṅparam .

iha api tarhi na prāpnoti .

acīkarat , ajīharat .

vacanāt bhaviṣyati .

iha api vacanāt prāpnoti .

ajajāgarat .

yena na avyavadhānam tena vyavahite api vacanaprāmāṇyāt .

kena ca na avyavadhānam .

varṇena .

etena punaḥ saṅghātena vyavadhānam bhavati na bhavati ca .

evam api acikṣaṇat atra na prāpnoti .

evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati evañjātīyakānām ittvam iti yat ayam atsmṛdṝtvaraprathamradastṝspaśām iti ittvabādhanārtham attvam śāsti .

sanvadbhāvadīrghatve ṇeḥ ṇici upasaṅkhyānam .

sanvadbhāvadīrghatve ṇeḥ ṇici upasaṅkhyānam kartavyam : vāditavantam prayojitavān , avīvadat vīṇām parivādakena .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

ṇicā vyavahitatvāt .

lope kṛte na asti vyavadhānam .

sthānivadbhāvāt vyavadhānam eva .

pratiṣidhyate atra sthānivadbhāvaḥ dīrghavidhim prati na sthānivat iti .

evam api anaglopaḥ iti pratiṣedham prāpnoti .

vṛddhau kṛtāyām lopaḥ tat na aglopi aṅgam bhavati .

evam tarhi idam iha sampradhāryam .

vṛddhiḥ kriyatām lopaḥ iti kim atra kartavyam .

paratvāt vṛddhiḥ .

nityaḥ lopaḥ .

kṛtāyām api vṛddhau prāpnoti akṛtāyām api .

lopaḥ api anityaḥ .

anyasya kṛtāyām vṛddhau prāpnoti akṛtāyām anyasya śabdāntasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .

ubhayoḥ anityayoḥ paratvāt vṛddhiḥ .

vṛddhau kṛtāyām lopaḥ tat na aglopi aṅgam bhavati .

mīmādīnām tu lopaprasaṅgaḥ .

mīmādīnām tu lopaḥ prāpnoti .

amīmapat .

siddham tu rūpātideśāt .

siddham etat .

katham .

rūpātideśaḥ ayam .

sani yādṛśam abhyāsarūpam tat sanvadbhāvena atidiśyate na ca mīmādīnām sani abhyāsarūpam asti .

aṅgānyatvāt vā siddham .

atha vā ṇyantam etat aṅgam anyat .

lope kṛte na aṅgānyatvam .

sthānivadbhāvāt aṅgam anyat .

katham ajijñapat .

atra sani api ṇyantasya eva upādānam āpjñapyṛdhām īt iti .

atra aṅgānyatvābhāvāt abhyāsalopaḥ syāt .

tasmāt pūrvaḥ eva parihāraḥ siddham tu rūpātideśāt iti