Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.4.1.2
ṇau caṅy upadhāyā hrasvaḥ
Aṣṭādhyāyī 7.4.1
Vṛtti Patañjali

upadhāhrasvatve ṇeḥ ṇici upasaṅkhyānāt .

upadhāhrasvatve ṇeḥ ṇici upasaṅkhyānam kartavyam : vāditavantam prayojitavān avīvadadvīṇām parivādakena .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

ṇicā vyavahitatvāt .

ṇilope kṛte na asti vyavadhānam .

sthānivadbhāvāt vyavadhānam eva .

pratiṣidhyate atra sthānivadbhāvaḥ caṅparanirhrāse na sthānivat iti .

evam api aglopinām na iti pratiṣedhaḥ prāpnoti .

vṛddhau kṛtāyām lopaḥ tat na aglopai aṅgam bhavati .

idam iha sampradhāryam .

vṛddhiḥ kriyatām lopaḥ iti kim atra kartavyam .

paratvāt vṛddhiḥ .

nityaḥ lopaḥ .

kṛtāyām api vṛddhau prāpnoti akṛtāyām api .

anityaḥ lopaḥ .

anyasya kṛtāyām vṛddhau prāpnoti anyasya akṛtāyām śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .

ubhayoḥ anityayoḥ paratvāt vṛddhiḥ .

vṛddhau kṛtāyām lopaḥ tat na aglopi aṅgam bhavati .

evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati vṛddheḥ lopaḥ balīyān iti yat ayam aglopinām na iti pratiṣedham śāsti .

na etat asti jñāpakam .

asti anyat etasya vacane prayojanam .

kim .

yatra vṛddhau api kṛtāyām eva lupyate .

atyararājat .

yat tarhi pratyāhāragrahaṇam karoti .

itarathā hi alopinām na iti brūyāt .

evam vā vṛddheḥ lopaḥ balīyān iti .

atha vā ārabhyate pūrvavipratiṣedhaḥ ṇyallopāviyaṅyaṇguṇavṛddhidīrghatvebhyaḥ pūrvavipratiṣiddham iti .

tasmāt upasaṅkhyānam kartavyam iti