graheḥ dīrghatve iḍgrahaṇam .

graheḥ dīrghatve iḍgrahaṇam kartavyam .

iṭaḥ dīrghaḥ iti vaktavyam .

na vaktavyam .

prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

ārdhadhātukasya iṭ valādeḥ iti .

evam api kartavyam eva .

agrahaṇe hi asampratyayaḥ ṣaṣṭhyabhāvāt .

akriyamāṇe hi iḍgrahaṇe asampratyayaḥ syāt .

kim kāraṇam .

ṣaṣṭhyabhāvāt .

ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya ādeśāḥ ucyante na ca atra ṣaṣṭhīm paśyāmaḥ .

kriyamāṇe ca api iḍgrahaṇe .

ciṇvadiṭaḥ pratiṣedhaḥ .

ciṅvaditaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

grāhiṣyate .

yaṅlope ca .

yaṅlope ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

jarīgṛhitā , jarīgṛhitum , jarīgṛhitavyam .

yadi punaḥ iṭ dīrghaḥ āgamāntaram vijñāyeta .

iṭ dīrghaḥ iti cet vipratiṣiddham .

iṭ dīrghaḥ iti cet vipratiṣiddham bhavati .

yadi iṭ na dīrghaḥ .

atha dīrghaḥ na iṭ .

iṭ dīrghaḥ ca iti vipratiṣiddham .

pratiṣiddhasya ca punarvidhāne dīrghatvābhāvaḥ .

pratiṣiddhasya ca punarvidhāne dīrghatvasya abhāvaḥ .

vuvūrṣate , vivariṣate , vavarīṣate .

atra api iṭ dīrghaḥ iti anuvartiṣyate .

yat tarhi videśastham pratiṣidhya punarvidhānam tat na sidhyati .

jṝvraścyoḥ ktvi .

śryukaḥ kiti iti anena pratiṣiddhe dīrghatvam na prāpnoti .

jaritvā , jarītvā .

īṭaḥ vidhiḥ iṭaḥ pratiṣedhaḥ .

yathāprāptaḥ iṭ dīrghaḥ bhaviṣyati .

yadi tarhi iṭaḥ grahaṇe īṭaḥ grahaṇam na bhavati jarītvā na ktvā seṭ iti kittvapratiṣedhaḥ na prāpnoti .

iha ca agrhīt iti iṭaḥ īṭi iti sijlopaḥ na prāpnoti .

iha ca agrahīt na iṭi iti vṛddhipratiṣedhaḥ na prāpnoti .

mā bhūt evam .

hmyantānām iti evam bhaviṣyati .

atra api na iṭ iti eva anuvartate .

tat ca avaśyam iḍgrahaṇam anuvartyam adhākṣīt iti evamartham .

tathā agrahīdhvam , agrahīḍhvam vibhāṣā iṭaḥ iti mūrdhanyaḥ na prāpnoti .

tasmāt na evam śakyam vaktum iṭaḥ grahaṇe īṭaḥ grahaṇam na bhavati iti .

bhavati cet pratiṣiddhasya ca punarvidhāne dīrghābhāvaḥ iti eva .

tasmāt aśakyaḥ iṭ dīrghaḥ āgamāntaram vijñātum .

na cet vijñāyate iṭaḥ grahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

ārdhadhātukasya iti vartate .

grahaḥ parasya ārdhadhātukasya dīrghatvam vakṣyāmi .

iha api tarhi prāpnoti .

grahaṇam , grahaṇīyam .

valādeḥ iti vartate .

evam api grahītā , grahītum atra na prāpnoti .

bhūtapūrvagatyā bhaviṣyati .

evam api grāhakaḥ atra prāpnoti .

kim ca iṭpratīghātena khalu api dīrghatvam ucyamānam iṭam bādhate .

tasmāt iṭaḥ grahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

ārdhadhātukasya iṭ valādeḥ iti .

nanu ca uktam evam api kartavyam eva agrahaṇe hi asampratyayaḥ ṣaṣṭhyanirdeśāt iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

grhaḥ iti eṣā pañcamī iṭ iti prathamāyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmāt iti uttarasya iti .

evam ca kṛtvā saḥ api adoṣaḥ bhavati yat uktam ciṇvadiṭaḥ pratiṣedhaḥ iti .

katham .

prakṛtasya iṭaḥ idam dīrghatvam na ca ciṇvadiṭ prakṛtaḥ .

yaṅlope katham .

yaṅlope ca uktam iṭi sarvatra .

kva sarvatra .

yadi eva prakṛtasya iṭaḥ dīrghatvam atha api iṭ dīrghaḥ āgamāntaram vijñāyeta .

yaṅlope ca uktam .

kim uktam .

tadantadvirvacanāt iti