Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.2.44
svarati-sūti-sūyati-dhūñ-ūdito vā
Aṣṭādhyāyī 7.2.44
Vṛtti Patañjali

atha vā iti vartamāne punaḥ vāvacanam kimartham .

punaḥ vāvacanam kriyate liṅsicoḥ nivṛttyartham .

punaḥ vāvacanam kriyate liṅsicoḥ nivṛttyartham .

atha kimartham sūtisūyatyoḥ pṛthaggrahaṇam kriyate .

suvateḥ mā bhūt .

atha kimartham dhūñaḥ sānubandhakasya grahaṇam kriyate .

dhuvateḥ mā bhūt iti .

kim punaḥ iyam prāpte vibhāṣā āhosvit aprāpte .

katham ca prāpte katham vā aprāpte .

yadi svaratiḥ udāttaḥ tataḥ prāpte .

atha anudāttaḥ tataḥ aprāpte .

svaratiḥ udāttaḥ .

svaratiḥ udāttaḥ paṭhyate .

kimartham tarhi vāvacanam .

vāvacanam nivṛttyartham .

vāvacanam kriyate nivṛttyartham .

anudātte hi kiti vāprasaṅgaḥ pratiṣidhya punaḥ vidhānāt .

anudātte hi sati kiti vibhāṣā prasajyeta .

svṛtvā .

pratiṣidhya punaḥ vidhānāt .

pratiṣidhya kila ayam punaḥ vidhīyate .

saḥ yathā eva ekājlakṣaṇam pratiṣedham bādhate evam śryukaḥ kiti iti etam api bādheta .

yadi tarhi udāttaḥ svaratiḥ paṭhiṣyati vipratiṣedham svarateḥ veṭtvāt ṛtaḥ sye vipratiṣedhena iti saḥ vipratiṣedhaḥ na upapadyate .

kim kāraṇam .

saḥ vidhiḥ ayam pratiṣedhaḥ vidhipratiṣedhayoḥ ca ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ .

saḥ api vidhiḥ na mṛdūnām iva kārpāsānām kṛtaḥ pratiṣedhaviṣaye ārabhyate .

saḥ yathā eva ekājlakṣaṇam pratiṣedham bādhate evam imam api bādhiṣyate .

atha vā yena na aprāpte tasya bādhanam bhavati na ca aprāpte valādilakṣaṇe iyam vibhāṣā ārabhyate syalakṣaṇe punaḥ prāpte ca aprāpte ca .

atha vā madhye apavādāḥ pūrvān vidhīn bādhante iti evam iyam vibhāṣā valādilakṣaṇam iṭam bādhiṣyate syalakṣaṇam na bādhiṣyate .

atha vā punaḥ astu anudāttaḥ .

nanu ca uktam anudātte hi kiti vāprasaṅgaḥ pratiṣidhya punaḥ vidhānāt iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

yena na aprāpte tasya bādhanam bhavati na ca aprāpte ekājlakṣaṇe pratiṣedhe iyam vibhāṣā ārabhyate śryukaḥ kiti iti etasmin punaḥ prāpte ca aprāpte ca .

atha vā śryukaḥ kiti iti eṣaḥ yogaḥ udāttārthaḥ ca yebhyaḥ ca anudāttebhyaḥ iṭ prāpyate tadbādhanārthaḥ ca .

atha vā śryukaḥ kiti iti iha anuvartiṣyate .

atha vā ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na iyam vibhāṣā uglakṣaṇasya pratiṣedhasya viṣaye bhavati iti yat ayam sanīvantardhabhrasjadambhuśrisvṛyūrṇubharajñapisanām iti svṛgrahaṇam karoti