Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.2.36
snu-kramor anātmanepadanimitte
Aṣṭādhyāyī 7.2.36
Vṛtti Patañjali

snukramoḥ anātmanepadanimitte cet kṛti upasaṅkhyānam .

snukramoḥ anātmanepadanimitte cet kṛti upasaṅkhyānam kartavyam .

prasnavitā , prasnavitum , prasnavitavyam , prakramitā , prakramitum , prakramitavyam .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

aviśeṣeṇa snukramoḥ iḍāgamam uktvā ātmanepadapare na iti vakṣyāmi .

ātmanepadaparapratiṣedhe tatparaparasīyuḍekādeśeṣu pratiṣedhaḥ .

ātmanepadaparapratiṣedhe ca tatparaparasīyuḍekādeśeṣu pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

tatparapare tāvat : prasusnūṣiṣyate , pracikraṃsiṣyate .

sīyuṭi : prasnoṣīṣta , prakraṃsīṣṭa .

ekādeśe .

prasnoṣyante , prakraṃsyante .

ekādeśe kṛte vyapavargābhāvāt na prāpnoti .

antādivadbhāvena vyapavargaḥ .

ubhayataḥ āśraye na antādivat .

evam tarhi ekādeśaḥ pūrvavidhim prati sthānivat bhavati iti sthānivadbhāvāt vyapavargaḥ .

tatparaparasīyuṭoḥ tarhi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

siddham tu snoḥ ātmanepadena samānapadasthasya iṭpratiṣedhāt .

siddham etat .

katham .

snoḥ ātmanepadena samānapadasthasya na iṭ bhavati iti vaktavyam .

yadi snoḥ ātmanepadena samānapadasthasya iṭ na bhavati iti ucyate prasnavitā iva ācarati prasnavitrīyate atra na prāpnoti .

bahiraṅgalakṣaṇam atra ātmanepadam .

kramoḥ ca .

kramoḥ ca ātmanepadena samānapadasthasya iṭ na bhavati iti vaktavyam .

atha kimartham krameḥ pṛthaggrahaṇam kriyate na snukramibhyām iti eva ucyeta .

kartari ca ātmanepadaviṣayāt kṛti na iti vakṣyatgi tat krameḥ eva syāt snoḥ mā bhūt .

vyatiprasnavitārau , vyatiprasnativāraḥ .

kartari ca ātmanepadaviṣayāt kṛti .

kartari ca ātmanepadaviṣayāt kṛti pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

prakrantā , upakrantā .

tat tarhi idam bahu vaktavyam .

snoḥ ātmanepadena samānapadasthasya iṭ na bhavati iti vaktavyam .

krameḥ ca iti vaktavyam .

kartari ca ātmanepadaviṣayāt kṛti iti vaktavyam .

sūtram ca bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam snukramoḥ anātmanepadanimitte cet kṛti upasaṅkhyānam iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

snukramī eva ātmanepadanimittatvena viśeṣayiṣyāmaḥ .

na cet snukramī ātmanepadasya nimitte iti .

katham punaḥ dhātuḥ nāma ātmanepadasya nimittam syāt .

dhātuḥ eva nimittam .

āha hi bhagavān anudāttaṅitaḥ ātmanepadam śeṣāt kartari parasmaipadam iti .

yatra tarhi dhātuḥ na āśrīyate bhāvakarmaṇoḥ iti .

atra api dhātuḥ eva āśrīyate .

bhāvakarmavṛttāt dhātoḥ iti .

katham prakramitavyam .

sati ātmanepade nimittaśabdaḥ vartate .

katham prakrantā , upakrantā .

tasmāt asati api .

katham prakramitavyam .

tasmāt sati eva .

katham prakrantā , upakrantā .

vaktavyam eva etat kartari ca ātmanepadaviṣayāt kṛti iti .

atha vā kṛti iti vartate