ajgrahaṇam kimartham .
ikaḥ aci vyañjane mā bhūt .
ikaḥ aci iti ucyate vyañjanādau mā bhūt .
trapubhyām , trapubhiḥ .
astu lopaḥ .
astu atra num .
nalopaḥ prātipadikāntasya iti nalopaḥ bhaviṣyati .
svaraḥ katham
pañcatrapubhyām , pañcatrapubhyaḥ .
igante dvigau iti eṣaḥ svaraḥ na prāpnoti .
svaraḥ vai śrūyamāṇe api .
śrūyamāṇe api numi svaraḥ bhavati .
pañcatrapuṇā , pañcatrapuṇaḥ iti .
lupte kim na bhaviṣyati .
lupte idānīm kim na bhaviṣyati .
kim punaḥ kāraṇam śrūyamāne api numi svaraḥ bhavati .
saṅghātabhaktaḥ asau na utsahate avayavasya igantatām vihantum iti kṛtvā tataḥ śrūyamāṇe api numi svaraḥ bhavati .
idam tarhi .
atirābhyām , atirābhiḥ .
numi kṛte rāyaḥ hali iti ātvam na prāpnoti .
idam iha sampradhāryam .
num kriyatām ātvam iti kim atra kartavyam .
paratvāt ātvam .
iha tarhi priyatisṛbhyām priyatisṛbhiḥ numi kṛte tisṛbhāvaḥ na prāpnoti .
idam iha sampradhāryam .
num kriyatām tisṛbhāvaḥ iti kim atra kartavyam .
paratvāt tisṛbhāvaḥ .
atha idānīm tisṛbhāve kṛte punaḥprasaṅgāt num kasmāt na bhavati .
sakṛdgatau vipratiṣedhe yat bādhitam tat bādhitam eva iti .
ataḥ uttaram paṭhati .
ikaḥ aci vibhaktau ajgrahaṇam numnuṭoḥ vipratiṣedhārtham .
ikaḥ aci vibhaktau ajgrahaṇam kriyate numaḥ nuṭ vipratiṣedhena yathā syāt .
trapūṇām , jatūnām .
akriyamāṇe hi ajgrahaṇe nityanimittaḥ num .
kṛte api nuṭi prāpnoti akṛte api .
nityanimittatvāt numi kṛte nuṭaḥ abhāvaḥ syāt .
etat api na asti prayojanam .
kriyamāṇe api vā ajgrahaṇe avaśyam atra nuḍarthaḥ yatnaḥ kartavyaḥ .
pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
idam tarhi prayojanam nuṭi kṛte num mā bhūt iti .
kim ca syāt .
trapūṇām , jatūnām .
itarathā hi numaḥ nityanimittatvāt nuḍabhāvaḥ .
nāmi iti dīrghatvam na syāt .
mā bhūt evam .
nopadhāyāḥ iti evam bhaviṣyati .
iha tarhi śucīnām inhanpūṣāryamṇām śau sau ca iti asmāt niyamāt na prāpnoti dīrghatvam .
arthavadgrahaṇe na anarthakasya iti evam na bhaviṣyati .
na eṣā paribhāṣā iha śakyā vijñātum .
iha hi doṣaḥ syāt .
vāgmi iti .
evam tarhi lakṣaṇapratipadoktayoḥ pratipadoktasya eva iti .
uttarārtham ca .
uttarārtham tarhi ajgrahaṇam kartavyam .
asthidadhisakthyakṣṇām anaṅ udāttaḥ ajādau yathā syāt .
iha mā bhūt .
asthibhyām , asthibhiḥ iti .
yadi uttarārtham syāt tatra eva ayam ajgrahaṇam kurvīta .
iha kriyamāṇe yadi kim cit prayojanam asti tat ucyatām .
iha api kriyamāṇe prayojanam asti .
kim .
ajādau yathā syāt .
iha mā bhūt .
trapu , jatu .
etat api na asti prayojanam .
vibhaktau iti ucyate na ca atra vibhaktim paśyāmaḥ .
pratyayalakṣaṇena .
na lumatā aṅgasya iti pratyayalakṣaṇasya pratiṣedhaḥ .
evam tarhi siddhe sati yat ajgrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ bhavati iha kaḥ cit anyaḥ api prakāraḥ pratyayalakṣaṇam nāma iti .
kim etasya jñāpane prayojanam .
he trapu , he trapo .
atra guṇaḥ siddhaḥ bhavati iti .
ikaḥ aci vyañjane mā bhūt astu lopaḥ svaraḥ katham .
svaraḥ vai śrūyamāṇe api lupte kim na bhaviṣyati .
rāyātvam tisṛbhāvaḥ ca vyavadhānāt numā api nuṭ vācyaḥ uttarārtham tu iha kim cit trapaḥ iti