kim iha puṃvadbhāvena atidiśyate .

numpratiṣedhaḥ .

katham punaḥ puṃvat iti anena numpratiṣedhaḥ śakyaḥ vijñātum .

vatinirdeśaḥ ayam kāmacāraḥ ca vatinirdeśe vākyaśeṣam samarthayitum .

tat yathā : uśīnaravat madreṣu yavāḥ .

santi na santi iti .

mātṛvat asyāḥ kalāḥ .

santi na santi iti .

evam iha api puṃvat bhavati puṃvat na bhavati iti vākyaśeṣam samarthayiṣyāmahe .

yathā puṃsaḥ na num bhavati evam tṛtīyādiṣu bhāṣitapuṃskasya api na bhavati iti .

kim ucyate numpratiṣedhaḥ iti na punaḥ anyat api puṃsaḥ pratipadam kāryam ucyate yat tṛtīyādiṣu vibhaktiṣu ajādiṣu bhāṣitapuṃskasya atidiśyeta .

anārambhāt puṃsi .

na hi kim cit puṃsaḥ pratipadam kāryam ucyate yat tṛtīyādiṣu ajādiṣu bhāṣitapuṃskasya atidiśyeta .

num prakṛtaḥ tatra kim anyat śakyam vijñātum anyat ataḥ numpratiṣedhāt .

puṃvat iti numpratiṣedhaḥ cet guṇanābhāvanuḍauttvapratiṣedhaḥ .

puṃvat iti njumpratiṣedhaḥ cet guṇanābhāvanuḍauttvānām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

guṇa .

grāmaṇye brāhmaṇakulāya .

guṇa .

nābhāva .

grāmaṇyā brāhmaṇakulena .

nābhāva .

nuṭ .

grāmaṇyām brāhmaṇakulānām .

nuṭ .

auttvam .

grāmaṇyām brāhmaṇakule .

hrasvatvam apratiṣiddham hrasvāśrayāḥ ca ete vidhayaḥ prāpnuvanti .

hrasvābhāvārtham ca .

kim ca .

numpratiṣedhārtham ca .

katham punaḥ atra aprakṛtasya asaṃśabditasya hrasvatvasya pratiṣedhaḥ śakyaḥ vijñātum .

arthātideśāt siddham .

na evam vijñāyate bhāṣyate pumān anena śabdena saḥ ayam bhāṣitapuṃskaḥ bhāṣitapuṃskasya śabdasya puṃśabdaḥ bhavati iti .

katham tarhi .

bhāṣyate pumān asmin arthe saḥ ayam bhāṣitapuṃskaḥ bhāṣitapuṃskasya arthasya puṃvadarthaḥ bhavati iti .

taddhitalukpratiṣedhaḥ ca .

taddhitalukaḥ ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

pīluḥ vṛkṣaḥ , pīlu phalam .

pīlunā , pilunaḥ iti .

na vā samānāyām ākṛtau bhāṣitapuṃskavijñānāt .

na vā vaktavyam .

kim kāraṇam .

samānāyām ākṛtau bhāṣitapuṃskavijñānāt .

samānāyām ākṛtau yat bhāṣitapuṃskam ākṛtyantare ca etat bhāṣitapuṃskam .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

etat api arthanirdeśāt siddham