Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.1.1.2
yu-vor ana-akau
Aṣṭādhyāyī 7.1.1
Vṛtti Patañjali

yuvoḥ anākau iti cet dhātupratiṣedhaḥ .

yuvoḥ anākau iti cet dhātupratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

yutvā yutaḥ yutavān yutiḥ .

bhujyvādīnām ca .

bhujyvādīnām ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

bhujyuḥ kaṃyuḥ śaṃyuḥ iti .

anunāsikaparatvāt siddham .

anunāsikaparayoḥ yuvoḥ grahaṇam na ca etau anunāsikaparau .

yadi anunāsikaparayoḥ grahaṇam nandanaḥ kārakaḥ atra na prāpnutaḥ na hi etābhyām yuśabdavuśabdābhyām anunāsikam param paśyāmaḥ .

anunāsikaparatvāt iti na evam vijñāyate anunāsikaḥ paraḥ ābhyām tau imau anunāsikaparau anunāsikaparatvāt iti .

katham tarhi .

anunāsikaḥ paraḥ anayoḥ tau imau anunāsikaparau anunāsikaparatvāt iti .

yadi anunāsikaparayoḥ grahaṇam itsañjñā prāpnoti .

tatra kaḥ doṣaḥ .

tatra ṅībnumoḥ pratiṣedhaḥ .

ṅībnumaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

nandanaḥ kārakaḥ .

nandanā kārikā .

ugillakṣaṇau ṅībnumau prāpnutaḥ .

dhātvantasya ca .

dhātvantasya ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

divu sivu .

ṣiṭṭitkaraṇam tu jñāpakam ugitkāryābhāvasya .

yat ayam yuśabdavuśabdau ṣiṭṭitau karoti śilpini ṣvun ṭyuṭyulau tuṭ ca iti tat jñāpayati ācāryaḥ na yuvoḥ ugitkāryam bhavati iti .

katham kṛtvā jñāpakam ṣiṭṭitkaraṇe etat prayojanam ṣiṭṭitaḥ iti ikāraḥ yathā syāt .

yadi ca atra ugitkāryam syāt ṣiṭṭitkaraṇam anarthakam syāt .

paśyati tu ācāryaḥ na yuvoḥ ugitkāryam bhavati iti tataḥ yuśabdavuśabdau ṣiṭṭitau karoti .

na vā ṣitkaraṇam ṅīṣvidhānārtham .

na etat asti jñāpakam .

asti hi anyat etasya vacane prayojanam .

kim .

ṣitkaraṇam kriyate ṅīṣvidhānārtham .

ṣitaḥ iti ṅīṣ yathā syāt .

ṭitkaraṇam anupasarjanārtham .

ṭitkaraṇe api anyat prayojanam asti .

kim .

anupasarjanāt ṭitaḥ iti īkāraḥ yathā syāt .

ṭitaḥ anupasarjanāt bhavati ugitaḥ upasarjanāt ca anupasarjanāt ca .

evam tarhi

vipratiṣedhāt tu ṭāpaḥ balīyastvam .

vipratiṣedhāt tu ṭāpaḥ balīyastvam bhaviṣyati .

ṭāpaḥ avakāśaḥ khaṭvā mālā .

ṅīpaḥ avakāśaḥ gomatī yavamatī .

iha ubhayam prāpnoti nandanā kārikā .

ṭāp bhavati vipratiṣedhena .

na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ .

vipratiṣedhe param iti ucyate pūrvaḥ ca ṭāp paraḥ ṅīp .

ṅīpaḥ paraḥ ṭāp kariṣyate .

sūtraviparyāsaḥ kṛtaḥ bhavati .

evam tarhi ugitaḥ ṅīp bhavati iti atra api ataḥ ṭāp iti anuvartiṣyate .

evam api akārāntāt ugitaḥ iha eva syāt nandanā kārikā .

gomatī yavamatī iti atra na syāt .

evam tarhi sambandhānuvṛttiḥ kariṣyate .

ajādyataḥ ṭāp ṛnnebhyaḥ ṅīp ataḥ ṭāp .

ugitaḥ ca ṅīp bhavati ataḥ ṭāp .

vanaḥ ra ca vanaḥ ṅīp bhavati ugitaḥ ataḥ ṭāp .

pādaḥ anyatarasyām ṅīp bhavati ugitaḥ ataḥ ṭāp .

tataḥ ṛci .

ṛci ca ṭāp bhavati .

prakṛtam anuvartate .

sidhyati evam yadi vārttikakāraḥ paṭhati vipratiṣedhāt tu ṭāpaḥ balīyastvam iti etat asaṅgṛhītam bhavati .

etat ca saṅgṛhītam bhavati .

katham .

iṣṭavācī paraśabdaḥ .

vipratiṣedhe param yat iṣṭam tat bhavati iti .

dhātvantasya ca arthavadgrahaṇāt .

arthavatoḥ yuvoḥ grahaṇam na ca dhātvantaḥ arthavān