yuvoḥ anākau iti cet dhātupratiṣedhaḥ .
yuvoḥ anākau iti cet dhātupratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
yutvā yutaḥ yutavān yutiḥ .
bhujyvādīnām ca .
bhujyvādīnām ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
bhujyuḥ kaṃyuḥ śaṃyuḥ iti .
anunāsikaparatvāt siddham .
anunāsikaparayoḥ yuvoḥ grahaṇam na ca etau anunāsikaparau .
yadi anunāsikaparayoḥ grahaṇam nandanaḥ kārakaḥ atra na prāpnutaḥ na hi etābhyām yuśabdavuśabdābhyām anunāsikam param paśyāmaḥ .
anunāsikaparatvāt iti na evam vijñāyate anunāsikaḥ paraḥ ābhyām tau imau anunāsikaparau anunāsikaparatvāt iti .
katham tarhi .
anunāsikaḥ paraḥ anayoḥ tau imau anunāsikaparau anunāsikaparatvāt iti .
yadi anunāsikaparayoḥ grahaṇam itsañjñā prāpnoti .
tatra kaḥ doṣaḥ .
tatra ṅībnumoḥ pratiṣedhaḥ .
ṅībnumaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
nandanaḥ kārakaḥ .
nandanā kārikā .
ugillakṣaṇau ṅībnumau prāpnutaḥ .
dhātvantasya ca .
dhātvantasya ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
divu sivu .
ṣiṭṭitkaraṇam tu jñāpakam ugitkāryābhāvasya .
yat ayam yuśabdavuśabdau ṣiṭṭitau karoti śilpini ṣvun ṭyuṭyulau tuṭ ca iti tat jñāpayati ācāryaḥ na yuvoḥ ugitkāryam bhavati iti .
katham kṛtvā jñāpakam ṣiṭṭitkaraṇe etat prayojanam ṣiṭṭitaḥ iti ikāraḥ yathā syāt .
yadi ca atra ugitkāryam syāt ṣiṭṭitkaraṇam anarthakam syāt .
paśyati tu ācāryaḥ na yuvoḥ ugitkāryam bhavati iti tataḥ yuśabdavuśabdau ṣiṭṭitau karoti .
na vā ṣitkaraṇam ṅīṣvidhānārtham .
na etat asti jñāpakam .
asti hi anyat etasya vacane prayojanam .
kim .
ṣitkaraṇam kriyate ṅīṣvidhānārtham .
ṣitaḥ iti ṅīṣ yathā syāt .
ṭitkaraṇam anupasarjanārtham .
ṭitkaraṇe api anyat prayojanam asti .
kim .
anupasarjanāt ṭitaḥ iti īkāraḥ yathā syāt .
ṭitaḥ anupasarjanāt bhavati ugitaḥ upasarjanāt ca anupasarjanāt ca .
evam tarhi
vipratiṣedhāt tu ṭāpaḥ balīyastvam .
vipratiṣedhāt tu ṭāpaḥ balīyastvam bhaviṣyati .
ṭāpaḥ avakāśaḥ khaṭvā mālā .
ṅīpaḥ avakāśaḥ gomatī yavamatī .
iha ubhayam prāpnoti nandanā kārikā .
ṭāp bhavati vipratiṣedhena .
na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ .
vipratiṣedhe param iti ucyate pūrvaḥ ca ṭāp paraḥ ṅīp .
ṅīpaḥ paraḥ ṭāp kariṣyate .
sūtraviparyāsaḥ kṛtaḥ bhavati .
evam tarhi ugitaḥ ṅīp bhavati iti atra api ataḥ ṭāp iti anuvartiṣyate .
evam api akārāntāt ugitaḥ iha eva syāt nandanā kārikā .
gomatī yavamatī iti atra na syāt .
evam tarhi sambandhānuvṛttiḥ kariṣyate .
ajādyataḥ ṭāp ṛnnebhyaḥ ṅīp ataḥ ṭāp .
ugitaḥ ca ṅīp bhavati ataḥ ṭāp .
vanaḥ ra ca vanaḥ ṅīp bhavati ugitaḥ ataḥ ṭāp .
pādaḥ anyatarasyām ṅīp bhavati ugitaḥ ataḥ ṭāp .
tataḥ ṛci .
ṛci ca ṭāp bhavati .
prakṛtam anuvartate .
sidhyati evam yadi vārttikakāraḥ paṭhati vipratiṣedhāt tu ṭāpaḥ balīyastvam iti etat asaṅgṛhītam bhavati .
etat ca saṅgṛhītam bhavati .
katham .
iṣṭavācī paraśabdaḥ .
vipratiṣedhe param yat iṣṭam tat bhavati iti .
dhātvantasya ca arthavadgrahaṇāt .
arthavatoḥ yuvoḥ grahaṇam na ca dhātvantaḥ arthavān