Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.4.47
bhrasjo ra-upadhayo ram anyatarasyām
Aṣṭādhyāyī 6.4.47
Vṛtti Patañjali

ayam ram rephasya sthāne kasmāt na bhavati .

mit acaḥ antyāt paraḥ iti anena acām antyāt paraḥ kriyate .

rephasya tarhi śravaṇam kasmāt na bhavati .

ṣaṣṭhyuccāraṇasāmarthyāt .

bhāradvājīyāḥ paṭhanti bhrasjaḥ ropadhayoḥ lopaḥ āgamaḥ ram vidhīyate iti .

bhrasjādeśāt samprasāraṇam vipratiṣedhena .

bhrasjādeśāt samprasāraṇam bhavati vipratiṣedhena .

bhrasjādeśasya avakāśaḥ : bharṣṭā bhraṣṭā .

samprasāraṇasya avakāśaḥ : bhṛjjati .

iha ubhayam prāpnoti : bhṛṣṭaḥ , bhṛṣṭavān .

samprasāraṇam bhavati vipratiṣedhena .

saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

na vaktavyaḥ .

raseḥ vā ṛvacanāt siddham .

rasoḥ vā ṛ bhavati iti vakṣyāmi .

rasoḥ vā ṛvacane sici vṛddheḥ bhrasjādeśaḥ .

rasoḥ vā ṛvacane sici vṛddheḥ bhrasjādeśaḥ vaktavyaḥ .

vṛddhau kṛtāyām idam eva rūpam syāt : abhrākṣīt .

idam na syāt : abhārkṣīt .

sarvathā vayam pūrvavipratiṣedhāt na mucyāmahe sūtram ca bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam bhrasjādeśāt samprasāraṇam vipratiṣedhena iti .

idam iha sampradhāryam .

bhrasjādeśaḥ kriyatām samprasāraṇam iti kim atra kartavyam .

paratvāt bhrasjādeśaḥ .

nityatvāt samprasāraṇam .

kṛte api bhrasjādeśe prāpnoti akṛte api .

bhrasjādeśaḥ api nityaḥ .

kṛte api samprasāraṇe prāpnoti akṛte api prāpnoti .

katham .

yaḥ asau ṛkāre rephaḥ tasya ca upadhāyāḥ ca kṛte api prāpnoti .

anityaḥ bhrasjādeśaḥ .

na hi kṛte samprasāraṇe prāpnoti .

kim kāraṇam .

na hi varṇaikadeśāḥ varṇagrahaṇena gṛhyante .

atha api gṛhyante evam api anityaḥ .

katham .

upadeśaḥ iti vartate .

tat ca avaśyam upadeśagrahaṇam anuvartyam barībhṛjjyataḥ iti evamartham .