Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.3.46.1
ānmahataḥ samānādhikaranajātīyayoḥ
Aṣṭādhyāyī 6.3.46
Vṛtti Patañjali

iha kasmāt na bhavati , amahān mahān sampannaḥ mahadbhūtaḥ candramāḥ iti .

anyaprakṛtiḥ tu amahān mahatprakṛtau mahān mahati eva .

anyaḥ mahān .

anyaḥ mahān bhūtaprakṛtau vartate .

mahān mahati eva .

tasmāt āttvam na syāt .

tasmāt āttvam na bhaviṣyati .

puṃvattvam tu katham bhavet atra .

puṃvadbhāvaḥ api tarhi na prāpnoti .

amahatī mahatī sampannā mahadbhūtā brāhmaṇī .

evam tarhi

amahati mahān hi vṛttaḥ tadvācī ca atra bhūtaśabdaḥ ayam .

amahati hi mahacchabdaḥ vartate tadvācī ca atra bhūtaśabdaḥ prayujyate .

kiṃvācī .

mahadvācī .

tasmāt sidhyati puṃvat .

tasmāt sidhyati puṃvadbhāvaḥ .

yadi evam āttvam api prāpnoti .

mahadbhūtaḥ candramāḥ .

nivartyam āttvam tu manyante .

āttvam api prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

yaḥ tu mahataḥ pratipadam samāsaḥ uktaḥ tadāśrayam hi āttvam kartavyam manyante na lakṣaṇena lakṣaṇoktaḥ ca ayam .

evam tarhi lakṣaṇapratipadoktayoḥ pratipadoktasya eva iti pratipadam yaḥ samāsaḥ vihitaḥ tasya grahaṇam .

lakṣaṇoktaḥ ca ayam .

iha api tarhi na prāpnoti .

mahān bāhuḥ asya mahābāhuḥ iti .

śeṣavacanāt tu yaḥ asau pratyārambhāt kṛtaḥ bahuvrīhiḥ tasmāt sidhyati tasmin .

yasmāt śeṣaḥ bahuvrīhiḥ iti siddhe anekam anyapadārthe iti āha tena pratipadam bhavati .

pradhānataḥ vā yataḥ vṛttiḥ .

atha vā gauṇamukhyayoḥ mukhye kāryasampratyayaḥ .

tat yathā gauḥ anubandhyaḥ ajaḥ agnīṣomīyaḥ iti na bāhīkaḥ anubadhyate .

katham tarhi bāhīke vṛddhyāttve bhavataḥ .

gauḥ tiṣṭhati , gām ānaya iti .

arthāśraye etat evam .

yat hi śabdāśrayam śabdamātre tat bhavati .

śabdāśraye ca vṛddhyāttve .