Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.3.42.3
puṃvat karmadhāraya-jātīya-deśīyeṣu
Aṣṭādhyāyī 6.3.42
Vṛtti Patañjali

agneḥ īttvāt varuṇasya vṛddhiḥ vipratiṣedhena .

agneḥ īttvāt varuṇasya vṛddhiḥ bhavati vipratiṣedhena .

agneḥ īttvasya avakāśaḥ , agnīṣomau .

varuṇasya vṛddheḥ avakāśaḥ , vāyuvāruṇam .

iha ubhayam prāpnoti , āgnivāruṇīm anaḍvāhīm ālabheta .

varuṇasya vṛddhiḥ bhavati vipratiṣedhena .

na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ .

dvikāryayogaḥ hi vipratiṣedhaḥ na ca atra ekaḥ dvikāryayuktaḥ .

katham .

agneḥ īttvam varuṇasya vṛddhiḥ .

na avaśyam dvikārayogaḥ eva vipratiṣedhaḥ .

kim tarhi .

asambhavaḥ api .

saḥ ca atra asti asambhavaḥ .

kaḥ asau asambhavaḥ .

agneḥ īttvam abhinirvartamanam varuṇasya vṛddhim bādhate .

varuṇasya vṛddhiḥ abhinirvartamanā agneḥ īttvam bādhate .

eṣaḥ asambhavaḥ .

sati asambhave yuktaḥ vipratiṣedhaḥ .

pūṃvadbhāvāt hrasvatvam khidghādiṣu .

pūṃvadbhāvāt hrasvatvam bhavati vipratiṣedhena khidghādiṣu .

pūṃvadbhāvasya avakāśaḥ , paṭubhāryaḥ , mṛdubhāryaḥ .

khiti hrasvaḥ bhavati iti asya avakāśaḥ , kālimmanyaḥ , hariṇimmanyaḥ .

iha ubhayam prāpnoti , kālimmanyā , hariṇimmanyā .

ghādiṣu nadyāḥ hrasvaḥ bhavati iti asya avakāśaḥ , nartakitarā , nartakitamā .

pūṃvadbhāvasya avakāśaḥ , darśanīyatarā , darśanīyatamā .

iha ubhayam prāpnoti , paṭvitarā , paṭvitamā .

ke hrasvaḥ bhavati iti asya avakāśaḥ , nartakika .

pūṃvadbhāvasya avakāśaḥ , dāradikā .

iha ubhayam prāpnoti , paṭvikā , mṛdvikā .

hrasvatvam bhavati vipratiṣedhena .

atha idānīm hrasvatve kṛte punaḥprasaṅgavijñānāt puṃvadbhāvaḥ kasmāt na bhavati .

sakṛt gatau vipratiṣedhe yat bādhitam tat bādhitam eva iti .