samāsāntodāttatve vyañjanānteṣu upasaṅkhyānam .

samāsāntodāttatve vyañjanānteṣu upasaṅkhyānam kartavyam : rājadṛṣat, brāhmaṇasamit .

halsvaraprāptau vā vyañjanam avidyamānavat .

atha vā halsvaraprāptau vyañjanam avidyamānavat bhavati iti eṣā paribhāṣā kartavyā .

kimartham idam ubhayam ucyate na halsvaraprāptau avidyamānavat iti eva ucyate svaraprāptau vyañjanam avidyamānavat bhavati iti vā .

dvirbaddham subaddham bhavati iti .

yadi halsvaraprāptau vyañjanam avidyamānavat iti ucyate dadhi , udāttāt anudāttasya svaritaḥ iti svaritatvam na prāpnoti .

udāttāt ca svaravidhau vyañjanam avidyamānavat bhavati iti eṣā paribhāṣā kartavyā .

kāni etasyāḥ paribhāṣāyāḥ prayojanāni .

prayojanam lidādyudāttāntodāttvidhayaḥ .

liti pratyayāt pūrvam udāttam bhavati iti iha eva syāt : bhaurikividham , bhaulikividham .

cikīrṣakaḥ , jihīrṣakaḥ iti atra na syāt .

ñniti ādiḥ nityam iti iha eva syāt : ahicumbukāyaniḥ , āgniveśyaḥ .

gārgyaḥ , kṛtiḥ iti atra na syāt .

dhātoḥ antaḥ udāttaḥ bhavati iti iha eva syāt ūrṇoti .

pacati iti atra na syāt .

idam tāvat yat ucyate halsvaraprāptau vyañjanam avidyamānavat bhavati iti katham hi halaḥ nāma svaraprāptiḥ syāt .

tat ca api bruvatā udāttāt ca svaravidhau iti vaktavyam .

tathā anudāttādeḥ antodāttāt ca yat ucyate tat vyañjanādeḥ vyañjanāntāt ca na prāpnoti .

yadi punaḥ svaravidhau vyañjanam avidyamānavat bhavati iti ucyeta .

atha svaravidhau vyañjanam avidyamānavat bhavati iti ucyamāne anudāttādeḥ antodāttāt ca yat ucyate tat kim siddham bhavati vyañjanādeḥ vyañjanāntāt ca .

bāḍham siddham .

katham .

svaravidhiḥ iti sarvavibhaktyantaḥ samāsaḥ : svareṇa vidhiḥ svaravidhiḥ , svarasya vidhiḥ svaravidhiḥ iti .

na evam śakyam .

iha hi doṣaḥ syāt .

udaśvitvān ghoṣaḥ , vidyutvān balāhakaḥ iti .

hrasvanuḍbhyām matup iti eṣaḥ svaraḥ prasajyeta .

astu tarhi halsvaraprāptau vyañjanam avidyamānavat bhavati iti .

nanu ca uktam katham hi halaḥ nāma svaraprāptiḥ syāt .

uccaiḥ udāttaḥ , nīcaiḥ anudāttaḥ iti atra ṣaṣṭhīnirdiṣṭam ajgrahaṇam nivṛttam .

tasmin nivṛtte halaḥ api svaraprāptiḥ bhavati .

yat api ucyate udāttāt ca svaravidhau iti vaktavyam iti .

na vaktavyam .

na idam pāribhāṣikasya anudāttasya grahaṇam .

kim tarhi .

anvarthagrahaṇam .

avidyamānodāttam anudāttam .

tasya svaritaḥ iti .

yat api ucyate tat vyañjanādeḥ vyañjanāntāt ca na prāpnoti iti .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati siddham tat bhavati vyañjanādeḥ vyañjanāntāt ca iti yat ayam na uttarapade anudāttādau iti uktvā apṛthivīrudralkpūṣamanthiṣu iti pratiṣedham śāsti .

sā tarhi eṣā paribhāṣā kartavyā .

na kartavyā .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati eṣā paribhāṣā yat ayam yataḥ anāvaḥ iti nāvaḥ pratiṣedham śāsti .