Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.13.1
ṣyaṅaḥ samprasāraṇaṃ putra-patyos tatpuruṣe
Aṣṭādhyāyī 6.1.13
Vṛtti Patañjali

ṣyaṅaḥ samprasāraṇe putrapatyoḥ tadādau atiprasaṅgaḥ .

ṣyaṅaḥ samprasāraṇe putrapatyoḥ tadādau atiprasaṅgaḥ bhavati .

putrapatyādau samprasāraṇam prāpnoti .

kārīṣagandhyāputrakulam , kārīṣagandhyāpatikulam .

varṇagrahaṇāt siddham .

varṇagrahaṇe etat bhavati yasmin vidhiḥ tadādau iti na ca idam varṇagrahaṇam .

varṇagrahaṇe iti cet tadantapratiṣedhaḥ .

varṇagrahaṇe iti cet tadantasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

putrapatyante samprasāraṇam prāpnoti .

kārīṣagandhyāparamaputraḥ , kārīṣagandhyāparamapatiḥ .

kaumudagandhyāparamaputraḥ , kaumudagandhyāparamapatiḥ .

kim kāraṇam .

yatra hi tadādividhiḥ na asti tadantavidhinā tatra bhavitavyam .

siddham tu uttarapadavacanāt .

siddham etat .

katham .

uttarapadavacanāt .

putrapatyoḥ uttarapadayoḥ iti vaktavyam .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

pūrvapadam uttarapadam iti sambandhiśabdau etau .

sati pūrvapade uttarapadam bhavati sati ca uttarapade pūrvapadam iti .

na ca atra putrapatī uttarapade .

iha api tarhi na prāpnoti .

kārīṣagandhīputraḥ , kārīṣagandhīpatiḥ iti .

kim kāraṇam .

pūrvapadam iti ucyate .

na hi atra ṣyaṅ pūrvapadam asti .

ṣyaṅantam etat pūrvapadam .

katham .

pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati .

yadi pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati iti ucyate paramakārīṣagandhīputraḥ , paramakārīṣagandhīpatiḥ iti na sidhyati .

pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati astrīpratyayena iti .

yadi astrīpratyayena iti ucyate atikrāntaḥ kārīṣagandhyām atikārīṣagandhyaḥ , tasya putraḥ atikārīṣagandhyaputraḥ , atikārīṣagandhyapatiḥ iti atra api prāpnoti .

astrīpratyayena anupasarjanena .

yaḥ hi upasarjanam strīpratyayaḥ bhavati eṣā tatra paribhāṣā pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati iti .